Brak prawa jazdy – co grozi za jazdę bez uprawnień?

Nagana, mandat, a nawet więzienie. Kary za jazdę bez prawa jazdy mogą być naprawdę poważne. Wszystko zależy od tego, czy kierowca zapomniał zabrać dokument z domu, prawo jazdy zostało mu odebrane, czy w ogóle nie posiadał uprawnień do prowadzenia pojazdów. Jakie dokumenty trzeba mieć przy sobie, siadając za kółko? Co grozi za prowadzenie bez prawa jazdy? I czy ubezpieczyciel wypłaci odszkodowanie kierowcy, który nie posiada stosownych uprawnień i dokumentów?

Prawo jazdy, dowód rejestracyjny, polisa – jakie dokumenty powinien mieć przy sobie każdy kierowca?

Jeszcze do niedawna kierowcy byli zobowiązani do wożenia ze sobą wszystkich dokumentów poświadczających ich uprawnienia i umożliwiające skontrolowanie ich podczas zatrzymania czy stłuczki. W efekcie właściciele pojazdów – w obawie, że o nich zapomną – zostawiali je w samochodowej skrytce, ułatwiając życie złodziejom i narażając się na utratę samochodu wraz z dokumentami.
Od 1 października 2018 roku obowiązują jednak nowe przepisy, dzięki którym życie kierowców stało się nieco łatwiejsze. Przygotowana przez Ministerstwo Cyfryzacji nowelizacja Ustawy Prawo o ruchu drogowym upoważnia kierowców do wsiadania za kółko bez dowodu rejestracyjnego i polisy OC. Dane, które do października można było sprawdzić w tych dokumentach będą weryfikowane w bazie CEPiK (Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców). Policja, Straż Miejska czy Inspekcja Transportu Drogowego, które mogą kontrolować kierowców, znajdą tam m.in:

  • dane dotyczące pojazdu,
  • informację o poprzednich i obecnych właścicielach,
  • informacje o dokumentach,
  • informacje o ubezpieczeniu OC,
  • wyniki badań technicznych,
  • informacje o rejestracjach i wyrejestrowaniu, kradzieżach, sprzedażach,
  • uprawnieniach (w tym cofnięciach uprawnień i zakazach prowadzenia pojazdów).

Nowelizacja ta nie dotyczy jednak prawa jazdy, które wraz z dowodem osobistym kierowcy nadal muszą mieć przy sobie, prowadząc samochód. Przynajmniej na razie, bo w planach są kolejne zmiany w prawie, mające umożliwić jazdę nawet bez prawa jazdy. Nowe przepisy pozwolą na zostawianie i tego dokumentu w tradycyjnej wersji (w formie plastikowej karty) w domu. Jeśli nowelizacja wejdzie w życie (a przewiduje się, że nastąpi to na początku 2020 roku), prawo jazdy kierowcy będą wozili w smartfonach. Dopóki to jednak nie nastąpi, za jazdę bez prawa jazdy przy sobie będą naliczane kary. Jakie?

Jazda bez prawa jazdy 2019 – kara. Co grozi za kierowanie bez uprawnień? Sankcje mogą być różne

Za prowadzenie pojazdu bez dokumentu lub w ogóle bez uprawnień przewidziano cały szereg kar: od pouczenia i mandatu, przez zatrzymanie prawa jazdy, nawet po karę więzienia. Do tego dochodzą jeszcze konsekwencje szkody, jeśli brak prawa jazdy wyszedł na jaw po stłuczce. Tutaj głównie chodzi o kwestie ubezpieczeniowe.

Dokument został w domu – do 250 zł mandatu za brak prawa jazdy

Każdemu może zdarzyć się zwyczajnie zapomnieć dokumentów z domu. Zostawione na biurku, w innej torebce lub kurtce – możliwości jest wiele. Policjant jednak nie uwzględni takich argumentów, jeśli przyłapie kierowcę na jeździe bez prawa jazdy. Art. 95 Kodeksu wykroczeń jasno głosi:

Kto prowadzi na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu pojazd, nie mając przy sobie wymaganych dokumentów, podlega karze grzywny do 250 złotych albo karze nagany.

Prawo jazdy nadal bowiem umożliwia weryfikację uprawnień i ustalenie danych osobowych po kolizji czy podczas kontroli.

Prowadzenie pojazdu innej kategorii – mandat, grzywna i odholowanie na rachunek ukaranego kierowcy

Niby oczywiste jest, że każdy rodzaj pojazdu wymaga nabycia osobnych uprawnień do jego prowadzenia. Ale dopuszczanie pewnych wyjątków wprowadziło jednak chaos i sprawiło, że kierowcy mylnie interpretują przepisy. Najczęstszym problemem jest jazda bez prawa jazdy kat. A. Osoby posiadające uprawnienia do prowadzenia samochodów (kat. B) mogą jeździć również motocyklami (bez konieczności zdawania dodatkowego egzaminu), których pojemność silnika nie przekracza 125 cm³. Jednak często nieświadomie nadużywają tej możliwości, decydując się na jazdę jednośladem z mocniejszym silnikiem, generującym ponad 15 KM. Warto zaznaczyć, że takim motocyklem mogą jeździć jedynie kierowcy z co najmniej 3-letnim doświadczeniem, z czego też niewiele osób zdaje sobie sprawę.

Prowadzenie pojazdu innej kategorii bez uprawnień skutkuje nałożeniem na takiego kierowcę mandatu w wysokości 200 zł (jazda motorowerem) lub 300 zł (jazda motocyklem lub samochodem). Oprócz tego, jeśli sprawa trafi do sądu, kwota ta może dojść do 5 tys.

Oczywiście kierowca nieuprawniony do prowadzenia danego rodzaju pojazdu nie może kontynuować jazdy i wrócić nim do domu czy chociażby dojechać na pobliski parking. Jeśli nie ma z nim osoby, która posiada odpowiednie prawo jazdy i mogłaby zaopiekować się maszyną, pojazd zostanie odholowany na zlecenie policji, ale na koszt zatrzymanego kierowcy.

Jazda bez prawa jazdy 2019 – prowadzenie po tymczasowym zatrzymaniu dokumentu

Jeśli kierowca miał już wcześniej kłopoty z drogówką, a policjant tymczasowo zatrzymał mu prawo jazdy, bezwzględnie nie powinien wsiadać za kierownicę. Jazda bez prawa jazdy po zakazie prowadzenia na czas 3 miesięcy skutkuje przedłużeniem zakazu do 6 miesięcy (decyzję wydaje starosta). To jednak nie wszystko. Dalsze poruszanie się po drodze to ryzyko utraty prawa jazdy. Kierowcy, który zbagatelizował zakaz i został ukarany odebraniem prawa jazdy (na podstawie decyzji starosty) musi ponownie podejść do egzaminu. A to niesie za sobą kolejne konsekwencje finansowe.

Jazda po cofnięciu uprawnień do prowadzenia samochodu – kierowca może trafić do więzienia

Prowadzenie pojazdu po odebraniu prawa jazdy przez starostę jest już bardzo ryzykowne. Kierowcy, który mimo cofnięcia uprawnień wsiadł za kierownicę grożą nawet 2 lata więzienia, o czym decyduje sąd. To jednak nadal nie jest najwyższa kara za jazdę bez prawa jazdy. Złamanie zakazu wydanego przez sąd jest już nie tyle wykroczeniem, co przestępstwem, za które grozi od 3 miesięcy do 5 lat więzienia i nawet 15-letni zakaz prowadzenia samochodu.

Gdy ktoś nigdy nie uzyskał prawa jazdy…

Jazda bez prawa jazdy i – co gorsza – bez jakichkolwiek umiejętności jest zwyczajnie nieodpowiedzialna. Osoba, która nigdy nie zdała egzaminu i nie uzyskała uprawnień do kierowania pojazdem stwarza niebezpieczeństwo na drodze, za co może zostać ukarana mandatem do 500 zł (lub 5 tys. zł, jeśli sprawa trafi do sądu) oraz długoletnim zakazem prowadzenia.

Jazda bez prawa jazdy – co z odszkodowaniem, gdy kierujący spowodował szkodę?

„Art. 43. Zakładowi ubezpieczeń oraz Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu, w przypadkach określonych w art. 98 ust. 2 pkt 1, przysługuje prawo dochodzenia od kierującego pojazdem mechanicznym zwrotu wypłaconego z tytułu ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych odszkodowania, jeżeli kierujący:
[…] 3. nie posiadał wymaganych uprawnień do kierowania pojazdem mechanicznym, z wyjątkiem przypadków, gdy chodziło o ratowanie życia ludzkiego lub mienia albo o pościg za osobą podjęty bezpośrednio po popełnieniu przez nią przestępstwa[…].”

Zgodnie z tym, co głosi art. 43 Ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, ubezpieczenie OC zagwarantuje rekompensatę osobom poszkodowanym przez sprawcę szkody, który nie posiadał uprawnień do prowadzenia pojazdu. Nieuprawnionemu kierowcy spowodowanie szkody nie ujdzie jednak płazem, bo towarzystwo ubezpieczeniowe może zastosować wobec niego tzw. regres ubezpieczeniowy, czyli zażądać zwrotu wypłaconych z OC pieniędzy. A sumy, na jakie opiewa odszkodowanie bywają nie do przełknięcia dla przeciętnego Kowalskiego.

Więcej o regresie ubezpieczeniowym i o tym, w jakich sytuacjach da się go uniknąć można dowiedzieć się z artykułu: Regres ubezpieczeniowy – jak go uniknąć? Instrukcja odwołania się od zwrotu odszkodowania.

Chociaż zasady działania ochrony ubezpieczeniowej w ramach autocasco nie są już regulowane odgórnie, a ustala je indywidualnie każde TU, w OWU większości firm ubezpieczeniowych znajduje się zastrzeżenie, że osoby nieuprawnione do prowadzenia pojazdów nie mogą liczyć na odszkodowanie w ramach AC. Tutaj jednak pojawia się dla nich promyk nadziei, bowiem jeśli okaże się, że brak prawa jazdy nie miał wpływu na spowodowanie szkody, zapis ten nie będzie w tym przypadku obowiązywał.

FAQ – dodatkowe pytania o jazdę bez prawa jazdy

W jaki sposób następuje zatrzymanie dowodu rejestracyjnego skoro nie ma konieczności wożenia go ze sobą?
Gdy pojazd zagraża bezpieczeństwu lub ma szkodliwy wpływ na środowisko, uprawnione do tego organa mają prawo zatrzymać dowód rejestracyjny poprzez zaznaczenie tego faktu w systemie. Informacja o zatrzymaniu dokumentu widnieje w bazie CEPiK.
Jakie pojazdy można prowadzić, posiadając prawo jazdy kat. B?
Uprawnienia kategorii B błędnie ogranicza się jedynie do prowadzenia samochodów osobowych. Oprócz nich można powiem legalnie jeździć autem z lekka przyczepą, czterokołowcem, ciągnikiem, motorowerem, motocyklem o pojemności silnika do 125 cm³ i pojazdem wolnobieżnym. Przed wyruszeniem w drogę którymś z tych pojazdów warto jednak zapoznać się ze szczegółowymi wytycznymi.
Jak ubezpieczyciel sprawdza, czy kierowca ma prawo jazdy?
Jeśli sprawca wypadku nie miał prawa jazdy, na pewno zostanie to zaznaczone w notatce policyjnej, która przy poważniejszych zdarzeniach drogowych jest wymagana do uzyskania odszkodowania (poszkodowany przedstawi ją ubezpieczycielowi). Z kolei zgłaszając szkodę w ramach autocasco, kierowca będzie musiał przedstawić swoje prawo jazdy.
Autor artykułu: Monika Strzała

Redaktor z 2-letnim stażem w branży ubezpieczeniowej. Na swoim koncie ma publikacje zarówno w zakresie ubezpieczeń komunikacyjnych, jak i turystycznych. Zdobytą dotychczas wiedzą chętnie dzieli się z użytkownikami porównywarki Mubi, tworząc artykuły, które już przydały się setkom kierowców. Prywatnie melomanka, miłośniczka gotowania i podróży po Polsce.

Oceń artykuł
25,00
Loading...

Porównaj teraz najtańsze ubezpieczenia samochodu

Dzięki porównaniu nawet 53 ofert ubezpieczeń zawsze oszczędzasz na polisach OC i AC. Porównaj ceny OC/AC

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *