Małoletni bez uprawnień prowadzący pojazd spowodował kolizję – jakie będą konsekwencje dla niego i jego rodziców?

Co jakiś czas pojawiają się w mediach newsy na temat wypadków lub stłuczek spowodowanych przez małoletnich kierowców bez uprawnień. Czy wiek takiego sprawcy zdarzenia drogowego ma znaczenie w świetle prawa? Jaka kara czeka niesfornego małolata? Czy za czyny syna lub córki odpowiadają rodzice? Sprawdźmy to!

małoletni spowodował wypadek

Małoletni, nieletni, młodociany i pełnoletni – wyjaśnienie pojęć

Na wstępie tego artykułu musimy wyjaśnić kilka pojęć związanych z wiekiem młodych osób. W mowie potocznej często zamiennie używamy terminów małoletni, nieletni czy młodociany. Jednak w świetle przepisów prawa mają one różne znaczenie.

  • Nieletni – Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich wskazuje, że nieletni to po pierwsze osoba do 18. roku życia, wobec której stosuje się przepisy w zakresie zapobiegania i zwalczania demoralizacji (nieokreślona dolna granica wieku), po drugie osoba, która w postępowaniu w sprawach o czyny karalne ukończyła 13 lat, ale nie ukończyła 17 lat, po trzecie to osoba, wobec której zastosowano przepisy w zakresie wykonywania środków wychowawczych lub poprawczych, a nie ukończyła jeszcze 21 lat. 
  • Młodociany – w Kodeksie karnym to sprawca, który w momencie popełniania czynu zabronionego miał mniej niż 21 lat oraz mniej niż 24 lata w czasie orzekania w pierwszej instancji. Z kolei w Kodeksie pracy młodociany to osoba, która ukończyła 15 lat, ale nie ma jeszcze 18 lat.
  • Małoletni – Kodeks cywilny wskazuje, że to osoba, która nie ukończyła 18 lat (w momencie zawarcia małżeństwa małoletni staje się pełnoletni).
  • Pełnoletni – osoba, która ukończyła 18 lat (Kodeks cywilny).

W tym artykule rozważać będziemy przede wszystkim kwestie odpowiedzialności cywilnej za szkody spowodowane w kolizji lub wypadku, więc będzie nas interesował przede wszystkim Kodeks cywilny – dlatego w tytule pojawia się pojęcie małoletni, a nie nieletni. 

Małoletni kierowca bez uprawnień powoduje szkodę – czy za nią odpowiada?

W pierwszej połowie roku Komenda główna Policji publikuje raport dotyczący wypadków na polskich drogach. W dokumencie za minione 12 miesięcy znajdziemy informacje, że w 2022 roku małoletni kierujący pojazdami spowodowali 481 wypadków – wśród nich było 12 dzieci w wieku do 6 lat, 269 dzieci od 7 do 14 lat oraz 200 osób w wieku 15-17 lat. Czy wiek małoletniego ma znaczenie przy ocenie odpowiedzialności za zdarzenie?

Zdecydowanie tak! Art. 12 Kodeksu cywilnego wskazuje, że:

Nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie. 

Art. 12 Kodeksu cywilnego

Inny art. 426 tego kodeksu mówi, że:

Małoletni, który nie ukończył lat trzynastu, nie ponosi odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę.

Art. 426 Kodeksu cywilnego

Małoletniemu, który nie ukończył 13 lat, nie można więc przypisać zarzutu winy. Uznaje się, że tak młoda osoba nie potrafi przewidzieć konsekwencji czynów. Nie jest na tyle rozwinięta psychicznie, by być w pełni świadoma działań, które podejmuje. Oznacza to, że nie można jej pociągnąć do odpowiedzialności cywilnej za wyrządzone szkody. Za powstałe szkody odpowiadają opiekunowie małoletniego poniżej 13. roku życia.

W innej sytuacji są małoletni, którzy ukończyli 13 lat. Prawodawca założył, że takie osoby mają już świadomość swoich czynów oraz ich konsekwencji, w związku z tym mogą odpowiadać za szkody, które spowodują. Jedynym słowem nabywają oni ograniczoną zdolność prawną. Tutaj jednak sytuacja nieco się komplikuje – każda sprawa interpretowana jest przez sąd indywidualnie!

Jeśli sąd stwierdzi, że małoletni, który ukończył 13 lat, zachowuje się wciąż dziecinnie i jego rozwój psychiczny jest nieadekwatny do wieku, to odpowiedzialność cywilną za szkodę ponoszą rodzice (opiekunowie). Należy więc przyjąć, że wyłączenie odpowiedzialności rodziców nie jest bezwzględne w przypadku sprawstwa ich dzieci, które są małoletnimi oraz mają więcej niż 13 lat.  

Kara za spowodowanie szkody – co czeka nieletniego kierowcę bez uprawnień?

Wymiar kary zależy od wieku kierowcy, który bez uprawnień prowadził pojazd i spowodował szkodę. Gdy ma on ukończone 17 lat, to odpowie on za swój czyn na zasadach takich samych, jak odpowiada każdy inny kierowca – otrzyma on mandat za spowodowanie kolizji, odpowie za przestępstwo, jeśli zdarzenie zostanie zakwalifikowane jako wypadek, a dodatkowo może otrzymać grzywnę do 30 tys. złotych za prowadzenie pojazdu bez uprawnień. 

Z kolei nieletni, który ma mniej niż 17 lat, a więcej niż 13 lat, odpowie przed sądem rodzinnym i nieletnich. Nie otrzyma on jednak mandatu i grzywny, ale może otrzymać zakaz prowadzenia pojazdów nawet do 21. roku życia – to zależy od zdarzenia i kwalifikacji czynu. 

Dziecko do ukończenia 13. roku życia nie odpowiada za czyny karalne i wykroczenia.  

Odpowiedzialność rodziców za szkodę spowodowaną przez dziecko – zależnie od wieku małoletniego

Rodzice odpowiadają za czyny dziecka, które nie ukończyło 13. roku życia – oczywiście mowa tutaj o odpowiedzialności cywilnej. Wskazuje na to art. 427 Kodeksu cywilnego: 

Kto z mocy ustawy lub umowy jest zobowiązany do nadzoru nad osobą, której z powodu wieku albo stanu psychicznego lub cielesnego winy poczytać nie można, ten obowiązany jest do naprawienia szkody wyrządzonej przez tę osobę, chyba że uczynił zadość obowiązkowi nadzoru albo że szkoda byłaby powstała także przy starannym wykonywaniu nadzoru. […].

Art. 427 Kodeksu cywilnego

W związku z tym rodzice (opiekunowie) mają obowiązek naprawienia szkód spowodowanych przez dziecko do 13. roku życia. Jeśli małoletni jest starszy, to uznawany jest on za świadomego swoich działań i bierze odpowiedzialność cywilną za swoje czyny i to on za nie odpowiada – sąd może uznać brak rozeznania sprawcy i odpowiedzialność spadnie na rodziców. 

Wyobraźmy sobie, że rodzice świadomie udostępnili samochód małoletniemu, by szkolił się w jeździe lub dla wygody, by zawiózł ich do domu, ponieważ oni pili alkohol. Podczas takiej jazdy doszło do kolizji. Czy za takie zachowanie może spotkać rodziców kara? Zdecydowanie tak! 

Po pierwsze, za dopuszczenie do prowadzenia pojazdu przez osobę bez uprawnień, czyli małoletniego, rodzice otrzymają mandat w wysokości 300 zł. Po drugie, mogą oni zostać oskarżeni o bezpośrednie narażenie dziecka na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu – taki czyn zagrożony jest karą pozbawienia wolności do 3 lat! 

Odszkodowanie OC za szkodę spowodowaną przez małoletniego bez uprawnień – kto zapłaci?

W tej kwestii sprawa jest dość prosta, przynajmniej w teorii. W Polsce to pojazd jest objęty ubezpieczeniem OC, a nie konkretna osoba. W związku z tym odszkodowanie za spowodowanie szkody przez małoletniego zostanie wypłacone z polisy przypisanej do pojazdu, którym ów małoletni się poruszał – poszkodowani mogą być więc pewni otrzymania odszkodowania za szkody.

Jednak w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych wskazano, że zakład ubezpieczeń oraz Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny mają prawo domagać się zwrotu kosztów wypłaconego odszkodowania od kierującego, gdy ten nie posiadał wymaganych uprawnień do prowadzenia pojazdu. Wniosek? Ubezpieczyciel wystąpi z regresem ubezpieczeniowym o zwrot kwoty odszkodowania!

Bardzo możliwe, że sprawa zwrotu kosztów trafi do sądu, który będzie musiał rozstrzygnąć, czy rodzice nie dopuścili się niedopatrzenia w nadzorze nad dzieckiem i w jakim stopniu ponoszą oni winę za szkodę – każdą taką sprawę należy rozpatrywać indywidualnie.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o małoletniego bez uprawnień, który prowadząc pojazd, spowodował szkodę

Czy za szkodę dziecka zawsze odpowiadają rodzice?
Co jeśli podczas nauki jazdy z 16-letnim synem zatrzyma nas policja?
Czy dostanę odszkodowanie za wypadek spowodowany przez nastolatka prowadzącego pojazd bez uprawnień?
PODSUMOWANIE
  • Pojęcia małoletni i pełnoletni zapisane są w Kodeksie cywilnym i odnoszą się do osób przed ukończeniem 18. roku życia i po ukończeniu tego wieku.
  • Małoletni, który nie ukończył 13. roku życia, nie odpowiada za swoje czyny. Odpowiedzialność cywilna przenoszona jest na jego opiekunów.
  • Małoletni powyżej 13. roku życia nabywa częściową odpowiedzialność cywilną i odpowiada za swoje czyny.
  • Nieletni, który ukończył 17 lat, odpowiada za wykroczenia i przestępstwa jak osoba dorosła.
  • Rodzice mogą otrzymać mandat 300 zł za udostępnienie pojazdu osobie bez uprawnień, a także ponieść odpowiedzialność karną za narażenie dziecka na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.
  • Poszkodowani w wypadku spowodowanym przez dziecko kierujące pojazdem bez uprawnień otrzymają odszkodowanie z polisy OC przypisanej do tego pojazdu.
Źródła:
  • https://warminsko-mazurska.policja.gov.pl/ol/aktualnosci/56283,Kierowal-pojazdem-nie-posiadajac-uprawnien-16-latek-odpowie-przed-sadem.html
  • https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19640160093/U/D19640093Lj.pdf
  • https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20031241152/U/D20031152Lj.pdf
  • https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20210002484/O/D20212484.pdf
  • https://pleszew.policja.gov.pl/w20/aktualnosci/226380,ODPOWIEDZIALNOSC-NIELETNICH-ZA-POPELNIONE-CZYNY-ZABRONIONE.html
  • https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19820350228/U/D19820228Lj.pdf
  • https://www.policja.pl/pol/aktualnosci/8879,12-latek-odwozil-rodzine-z-poprawin.html
Tomasz Sowa
Autor artykułu: Tomasz Sowa

Jestem redaktorem, który pisze artykuły związane z ubezpieczeniami komunikacyjnymi i podróżami. W swoich tekstach staram się wyjaśniać trudne i problematyczne zagadnienia związane z rynkiem ubezpieczeń. W poradach turystycznych zależy mi na przedstawieniu ciekawych miejsc w lekki oraz inspirujący sposób z nutką humoru.

Wystaw ocenę

Dołącz do dyskusji

0 komentarzy

avatar autora komentarza

Uprzejmie informujemy, że komentarze zawierające wulgaryzmy lub informacje niezgodne z zasadami języka polskiego nie będą publikowane w serwisie.

Skomentuj jako pierwszy!

Chcesz wydawać mniej na ubezpieczenie OC/AC nawet o 50%? To proste!
Oblicz ceny w 3 minuty!

Porównaj ceny OC/AC