Prawo jazdy od 16 lat – czym można jeździć, mając uprawnienia kategorii A1 lub B1?

Wielu nastolatków nie może doczekać się chwili, gdy będą mogli usiąść za kierownicą swojego pierwszego samochodu lub motocykla. Chociaż większość uprawnień jest dostępna dopiero po osiągnięciu pełnoletności, polskie prawo przewiduje kilka wyjątków, umożliwiając prowadzenie niektórych pojazdów od 16., a nawet 14. roku życia. Jakie prawo jazdy jest do tego wymagane? Jak je zdobyć i czym będzie można jeździć?

prawo jazdy od 16 roku życia

Prawo jazdy od 16 lat – jakie kategorie?

Polskie prawo, a dokładnie ustawa o kierujących pojazdami, wyróżnia kilkanaście kategorii prawa jazdy, które dają ich posiadaczom uprawnienia do prowadzenia różnego rodzaju pojazdów mechanicznych. Aby zdobyć większość z nich (w tym najpopularniejszą kategorię B), potrzebne jest jednak ukończenie co najmniej 18 lat, czyli wieku, w którym zyskuje się w naszym kraju pełnoletność. Ustawa przewiduje jednak wyjątki w tym zakresie.

Wymagany minimalny wiek do kierowania wynosi:
14 lat – dla pojazdów określonych w prawie jazdy kategorii AM;
16 lat – dla pojazdów określonych w prawie jazdy kategorii A1, B1 i T (…)

Art. 8 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami

Okazuje się więc, że pierwsze uprawnienia do prowadzenia pojazdów można zdobyć w Polsce, nie czekając do 18. urodzin, lecz już po ukończeniu 14. roku życia, a kolejne 2 lata później. Prawo jazdy uzyskane przez niepełnoletnią osobę różni się jednak znacząco od uprawnień dla dorosłego, pozwalając nastolatkom na prowadzenie pojazdów w mocno ograniczonym zakresie.

Kategoria prawa jazdyWiek, w którym można uzyskać uprawnienia
AM14 lat
A116 lat
B116 lat
T16 lat
Źródło: https://www.gov.pl/web/gov/kategorie-prawa-jazdy.
CIEKAWOSTKA

W ustawie o kierujących pojazdami zapisano także 10 lat jako minimalny wiek do prowadzenia roweru, hulajnogi elektrycznej lub urządzenia transportu osobistego, 13 lat dla jadącego po jezdni wózka inwalidzkiego, 15 lat dla pojazdu zaprzęgowego oraz 17 lat dla roweru wieloosobowego, roweru i wózka rowerowego przewożących inną osobę.

Prawo jazdy dla 16-latka – jakie pojazdy można prowadzić?

Rodzaje i parametry pojazdów, do których prowadzenia upoważnia prawo jazdy odpowiedniej kategorii, zostały zapisane w art. 6 ustawy o kierujących pojazdami. W poniższej tabeli znajduje się wyciąg z rzeczonych przepisów dotyczący tylko tych kategorii, które mogą uzyskać osoby niepełnoletnie.

Kategoria prawa jazdyJakimi pojazdami można kierować?
AMMotorower,
czterokołowiec lekki,
zespół pojazdów (powyższe pojazdy połączone z przyczepą) – tylko w Polsce.
A1Motocykl o pojemności skokowej silnika do 125 cm3, mocy do 11 kW i stosunku mocy do masy własnej do 0,1 kW/kg,
motocykl trójkołowy o mocy do 15 kW,
pojazdy z kategorii AM,
zespół pojazdów (powyższe pojazdy połączone z przyczepą) – tylko w Polsce.
B1Czterokołowiec, pojazdy z kategorii AM.
TCiągnik rolniczy,
pojazd wolnobieżny,
zespół pojazdów złożony z ciągnika rolniczego lub pojazdu wolnobieżnego i przyczepy lub przyczep,
pojazdy z kategorii AM.
UWAGA!

Prawa jazdy kategorii T nie należy mylić z uprawnieniami do prowadzenia tramwaju. Te drugie stanowią osobną kategorię, która nie jest oznaczona żadną literą alfabetu i którą można uzyskać dopiero po ukończeniu 21 lat.

W tym artykule zajmiemy się szczegółowym omówieniem uprawnień z kategorii A1 i B1. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat prawa jazdy kategorii AM, zapraszamy do przeczytania artykułu: “Prawo jazdy AM – wszystko, co musisz wiedzieć!”.

Prawo jazdy kategorii A1 i B1 – kurs i egzamin

Podobnie jak w przypadku innych kategorii prawa jazdy, również zdobycie uprawnień dla 16-latków wymaga odbycia składającego się z dwóch części – teoretycznej i praktycznej – szkolenia. Każda część kursu na kategorię B1 to 30 godzin (po 45 minut teorii i 60 minut praktyki, łącznie 60 godzin), a na kategorię A1 – 20 godzin teorii i 30 godzin praktyki (łącznie 50 godzin). Po nich następuje egzamin państwowy bardzo podobny do egzaminu na kategorię B prawa jazdy.

UWAGA!

Naukę w ramach kursu na prawo jazdy od 16 lat można rozpocząć najwcześniej na 3 miesiące przed ukończeniem tego wieku. Wymagana jest do tego pisemna zgoda rodziców lub prawnych opiekunów niepełnoletniego kursanta.

Ile to wszystko kosztuje? Ceny kursów różnią się w zależności od regionu Polski, w którym znajduje się OSK, a także renomy samego ośrodka. Zwykle trzeba się jednak liczyć z kosztem ok. 3000 zł lub więcej (wiele ośrodków umożliwia płatność w ratach). Dodatkowo zapłacimy za nadprogramowe jazdy czy ekspresowy tryb kursu. Przykładowe ceny w wybranych ośrodkach w większych miastach w kraju wynoszą (na dzień 23.06.2024):

MiastoCena kursu na kategorię A1Cena kursu na kategorię B1
Lublin2400 zł2900 zł
Poznań2500 zł3000 zł
Kraków2800 zł3600 zł
Wrocław2900 zł3400 zł
Białystok2900 zł3900 zł
Warszawa2990 zł3590 zł
Gdańsk3000 zł3700 zł
Opracowanie własne na podstawie cenników wybranych OSK (23.06.2024).

Ponadto należy uwzględnić takie opłaty jak:

  • 250 zł za egzamin (50 zł – część teoretyczna, 200 zł – część praktyczna),
  • 200 zł za badanie lekarskie,
  • 100,50 zł za wydanie prawa jazdy.

Prawo jazdy kategorii B1 – czym można jeździć?

Wybór pojazdów, którymi można jeździć w wieku 16 lat, jest mocno ograniczony. Wynika to z ich parametrów, które są wyraźnie zaniżone względem pojazdów dostępnych dla dorosłych kierowców. Osoby niepełnoletnie muszą zadowolić się maszynami o mniejszej masie i pojemności silnika, a co za tym idzie również mniejszych osiągach.

W przypadku kategorii B1, przepisy mówią przede wszystkim o możliwości prowadzenia czterokołowców. Co jednak dokładnie kryje się pod tym pojęciem? Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 42b Kodeksu drogowego czterokołowiec to “pojazd samochodowy przeznaczony do przewozu osób lub ładunków, z wyłączeniem samochodu osobowego, ciężarowego i motocykla”. Jego masa nie może przekraczać:

  • 550 kg w przypadku przewozu rzeczy,
  • 400 kg w przypadku przewozu osób.

Ponadto przepisy dopuszczają dla posiadaczy prawa jazdy kategorii B1 możliwość jazdy także pojazdami przeznaczonymi dla kategorii AM, czyli:

  • motorowerem lub skuterem – z silnikiem spalinowym o pojemności do 50 cm3 lub z silnikiem elektrycznym o mocy do 4 kW,
  • czterokołowcem lekkim – inna kategoria niż zwykły czterokołowiec, oznacza pojazdy o masie do 350 kg i konstrukcji ograniczającej prędkość do 45 km/h.

Kluczowe znaczenie przy ocenie, czy pojazd może prowadzić osoba z prawem jazdy kategorii B1, ma jego homologacja (L7e, a w przypadku kategorii AM – L6e) oraz moc silnika pojazdu. W tym przypadku nie może ona przekraczać 15 kW lub 20,4 KM.

CZY WIESZ, ŻE …

Quady mogą być zarówno czterokołowcami, jak i czterokołowcami lekkimi – dokładna klasyfikacja zależy od ich homologacji. Ona określa, czy danym pojazdem można jeździć już z prawem jazdy AM czy potrzebne są uprawnienia kategorii B1. Żadnego quada nie można prowadzić bez prawa jazdy!

Co to wszystko oznacza? W praktyce najczęściej to, że 16-latkowie z prawem jazdy kategorii B mogą prowadzić tzw. mikrosamochody. Są to czterokołowce o odpowiednio ograniczonych osiągach, które produkują m.in. firmy:

  • Aixam,
  • Ligier,
  • Chatenet,
  • Microcar.
UWAGA!

Czterokołowcami nie można jeździć po autostradach i drogach ekspresowych.

Prawo jazdy kategorii A1 – czym można jeździć?

Prawo jazdy kategorii A1 to jedno z uprawnień grupy A, czyli dających możliwość prowadzenia określonych motocykli. W przypadku kategorii A1 chodzi o:

  • motocykl o pojemności silnika do 125 cm3, mocy do 11 kW i stosunku mocy do masy do 0,1 kW/kg,
  • motocykl trójkołowy o mocy do 15 kW.

Ponadto, podobnie jak w przypadku kategorii B1, możliwe jest też prowadzenie pojazdów z kategorii AM (motorowerów lub skuterów do 50 cm3 lub 4 kW i czterokołowców lekkich).

Można zatem powiedzieć, że kategoria A1 to swego rodzaju alternatywa dla tych rodziców, którzy chcą, żeby ich dziecko jak najszybciej uzyskało prawo jazdy. Kurs na tę kategorię jest nieco tańszy od kategorii B1, znacznie mniejszym wydatkiem od mikrosamochodu jest też zakup motocykla o określonych parametrach (zwłaszcza używanego), które w swoich ofertach ma większość producentów.

CZY WIESZ, ŻE …

Motocykle, którymi można jeździć z prawem jazdy kategorii A1, występują w wielu rodzajach, m.in. jako skutery, nakedy czy motocykle sportowe. Są one bardzo popularne, ponieważ bez wyrabiania dodatkowych uprawnień mogą też jeździć nimi osoby, które mają prawo jazdy kategorii B od co najmniej 3 lat. Wielu kierowców wybiera je zatem jako swój pierwszy motocykl.

Prawo jazdy w wieku 16 lat – czy warto wyrabiać?

Statystycznie raczej niewiele osób w Polsce uzyskuje uprawnienia do prowadzenia pojazdów przed 18. rokiem życia. Prawo jazdy kategorii AM, A1 czy B1 staje się jednak coraz popularniejszym rozwiązaniem, za czym przemawia kilka zalet jego posiadania:

  • mobilność i większa swoboda, zwłaszcza jeśli nastolatek był wcześniej uzależniony od rodziców lub komunikacji publicznej,
  • wyrabianie odpowiednich nawyków i nabywanie doświadczenia za kierownicą,
  • nauka odpowiedzialności za siebie za siebie i innych na drodze,
  • możliwość prowadzenia tylko pojazdów o ograniczonych osiągach, które są bezpieczniejsze od standardowych samochodów i motocykli,
  • zbieranie zniżek na ubezpieczenie komunikacyjne za bezszkodową jazdę.
CZY WIESZ, ŻE …

Wiele ośrodków szkolenia kierowców oferuje promocyjne ceny kursów na kategorię B prawa jazdy dla osób, które wcześniej wyrobiły uprawnienia kategorii B1. Nie muszą też one ponownie zdawać egzaminu teoretycznego, a godziny spędzone za kierownicą z pewnością pomogą w zaliczeniu egzaminu praktycznego na wyższą kategorię.

Czemu zatem nastolatkowie posiadający kategorię A1 lub B1 prawa jazdy nie są powszechnie spotykani? Wynika to m.in. z:

  • wysokich cen kursów,
  • drogich i trudno dostępnych pojazdów (zwłaszcza mikrosamochodów),
  • krótkiego “terminu ważności” uprawnień, których posiadacze po 2 latach będą mogli ubiegać się o prawo jazdy kategorii B.

Główną wadą prawa jazdy dla 16-latka jest więc dość wysoki koszt jego uzyskania. Jeśli weźmiemy go pod uwagę, same uprawnienia mogą okazać się naprawde przydatne. Zarówno jeśli chodzi o codzienne funkcjonowanie, jak i przyszłość, w której nabyte wcześnie doświadczenia za kierownicą mogą na różne sposoby zaprocentować.

Prawo jazdy 16-latka a ubezpieczenie komunikacyjne

Ostatnią kwestią, którą trzeba omówić w związku z prawem jazdy od 16. roku życia jest ubezpieczenie. Jak doskonale wiadomo, każdy pojazd w Polsce musi mieć ubezpieczenie OC – dotyczy to nie tylko samochodów i dużych motocykli, ale też mniejszych pojazdów takich jak mikrosamochody, quady, motorowery czy skutery. Ich posiadacze także muszą więc kupić odpowiednią polisę.

Problem w tym, że zgodnie z polskim prawem umowę ubezpieczenia samochodu zawrzeć może tylko osoba z pełną zdolnością do czynności prawnych, czyli pełnoletnia. Co w takim przypadku z 16-letnim posiadaczem prawa jazdy kategorii A1 lub B1, który chce ubezpieczyć swój pojazd?

Często spotykanym rozwiązaniem w takim przypadku jest podpisanie umowy ubezpieczenia przez rodzica lub opiekuna młodego kierowcy. Ten zostaje wówczas dopisany do dowodu rejestracyjnego pojazdu jako jego współwłaściciel, co ma swoje zalety. 

  1. Zniżka na ubezpieczenie starszego kierowcy – jeśli doświadczony kierowca ma duże zniżki za bezszkodową jazdę, zostaną one naliczone podczas nabywania nowej polisy, dzięki czemu jej cena będzie niższa.
  2. Zbieranie historii ubezpieczenia przez młodszego kierowcę – niepełnoletni współwłaściciel będzie mógł wcześnie rozpocząć zbieranie własnych zniżek, dzięki w przyszłości będzie dysponował dłuższą historią ubezpieczenia, która wpływa na cenę OC.

Czemu to ważne? Ponieważ ceny ubezpieczenia OC dla młodych kierowców (18-25 lat) są zwykle znacznie wyższe od tych samych kosztów dla bardziej doświadczonych osób. Według statystyk porównywarki Mubi, w maju najmłodsi kierowcy płacili za OC średnio aż 1402 zł – to prawie dwukrotnie więcej, niż wyniosła w tym samym czasie średnia cena dla wszystkich kierowców (780 zł).

W tabeli poniżej możesz porównać, jak zmienia się koszt ubezpieczenia samochodu (Ford Fiesta, rok produkcji: 2011, rodzaj paliwa: benzyna, pojemność silnika: 1388 cm3) w zależności od tego, czy jego właścicielem jest wyłącznie 18-letni kierowca z Mińska Mazowieckiego bez historii ubezpieczenia, czy ubezpiecza go on razem z 47-letnim ojcem, który ma prawo jazdy od 25 lat i nigdy nie spowodował żadnej szkody.

Towarzystwo ubezpieczenioweCena ubezpieczenia dla młodego kierowcy bez współwłaścicielaCena ubezpieczenia dla doświadczonego kierowcy z młodym współwłaścicielem
LINK41493 zł1173 zł
Trasti2291 zł1212 zł
You Can Drive2872 zł
Besafe3147 zł1824 zł
mtu24.pl3323 zł605 zł
UNIQA3826 zł1957 zł
Dane na podstawie obliczeń w kalkulatorze OC AC Mubi (23.06.2024).

FAQ – najczęściej zadawane pytania o prawo jazdy od 16 lat

Jakie prawo jazdy może wyrobić 16-latek?
Czym różni się prawo jazdy dla 16-latka od zwykłych uprawnień?
Czy 16-latek może jeździć samochodem?
Czy 16-latek może jeździć motocyklem?
Czy 16-latek może sam ubezpieczyć samochód?
PODSUMOWANIE
  • Prawo jazdy kategorii A1, B1 lub T można wyrobić już w wieku 16 lat. Uprawnienia kategorii AM są dostępne nawet dla 14-latków.
  • Aby zdobyć prawo jazdy kategorii A1 lub B1, trzeba odbyć kurs oraz zdać egzamin teoretyczny i praktyczny.
  • Prawo jazdy kategorii A1 uprawnia do prowadzenia motocykla o pojemności silnika do 125 cm3, mocy do 11 kW i stosunku mocy do masy własnej do 0,1 kW/kg, motocykla trójkołowego o mocy do 15 kW oraz pojazdów z kategorii AM.
  • Prawo jazdy kategorii B1 uprawnia do prowadzenia czterokołowców, czterokołowców lekkich i pojazdów z kategorii AM.
  • Do czterokołowców zalicza się tzw. mikrosamochody, które mają znacznie mniejszą masę i moc silnika od zwykłych samochodów.
  • Osoba niepełnoletnia nie może samodzielnie zawrzeć umowy ubezpieczenia OC samochodu. Potrzebni są do tego jego rodzice lub opiekunowie prawni.
Źródła:
  • Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami:
    https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20110300151/U/D20110151Lj.pdf
  • Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym:
    https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19970980602/U/D19970602Lj.pdf
  • https://www.gov.pl/web/gov/kategorie-prawa-jazdy
grafika
Autor artykułu: Mateusz Piesowicz

Ekspert i doradca w dziedzinie ubezpieczeń oraz autor ponad 100 poradników dotyczących polis komunikacyjnych i turystycznych. W swoich tekstach zwraca uwagę na trudne zagadnienia ubezpieczeniowe, aby przedstawiając je w zrozumiały sposób, ustrzec klienta przed niepotrzebnymi wydatkami i ułatwić mu dopasowanie rodzaju ochrony do indywidualnych potrzeb.

Wystaw ocenę

Dołącz do dyskusji

0 komentarzy

avatar autora komentarza

Uprzejmie informujemy, że komentarze zawierające wulgaryzmy lub informacje niezgodne z zasadami języka polskiego nie będą publikowane w serwisie.

Skomentuj jako pierwszy!

Chcesz wydawać mniej na ubezpieczenie OC/AC nawet o 50%? To proste!
Oblicz ceny w 3 minuty!

Porównaj ceny OC/AC