Odsetki

Termin ten nierozerwalnie związany jest z kredytami i pożyczkami. Oznacza koszt, który jest naliczany za korzystanie z pożyczonego kapitału. Wysokość odsetek zależy między innymi od stóp procentowych, wielkości kapitału czy terminu spłaty zobowiązania. W tym kontekście są one opłatą, którą trzeba uiścić za możliwość korzystania z pożyczonych pieniędzy. 

Na odsetkach mogą także zarabiać klienci banków. Dzieje się tak w przypadku lokat, na których odkładane są pieniądze. W takiej sytuacji to bank płaci swoim klientom odsetki od zgromadzonego kapitału na lokacie. 

Rodzaj odsetek ze względu na sposób ich naliczania

grafika
  • Odsetki proste – ich wysokość zależy od kapitału. Nalicza się je adekwatnie do czasu okresu oprocentowania. Pobrane są po ich naliczeniu.
  • Odsetki składane – są one doliczane do kapitału po umownym okresie oprocentowania. Następnie zachodzi kapitalizacja odsetek, a w kolejnym okresie odsetki oblicza się od wyższej podstawy oprocentowania.
  • Odsetki naliczane w sposób ciągły – takie wyliczenie stosuje się przy wycenie instrumentów pochodnych.
  • Dyskonto – w tym przypadku odsetki naliczane są i pobierane z góry.

Kodeks cywilny a odsetki za opóźnienie – odsetki ustawowe

W art. 481. Kodeksu cywilnego znajdują się zapisy dotyczące odsetek ustawowych wynikających z opóźnienia w spłacie zobowiązania przez dłużnika. Prawo wskazuje, że wierzyciel może się ich domagać nawet wtedy, gdy brak spłaty nie spowodował u niego żadnej szkody, a także, gdy za okoliczności braku spłaty nie ponosi winy dłużnik. Kodeks cywilny wskazuje także:

§ 2. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy.
§ 21. Maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (odsetki maksymalne za opóźnienie).
§ 22. Jeżeli wysokość odsetek za opóźnienie przekracza wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie, należą się odsetki maksymalne za opóźnienie.
§ 23. Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych za opóźnienie, także w przypadku dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy.
§ 24. Minister Sprawiedliwości ogłasza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie.
§ 3. W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może nadto żądać naprawienia szkody na zasadach ogólnych.

Art. 481 Kodeksu cywilnego

Odsetki ustawowe wylicza się ze wzoru:

  • kwota zaległości x liczba dni opóźnienia w spłacie x wysokość stopy odsetek / 365

Uwaga: we wzorze zawsze przyjmuje się, że rok ma 365 dni! 

Przykład

Pan Tadeusz ma dług w wysokości 3000 zł. Termin spłaty minął 20 dni temu, a stopa odsetek ustawowych wyniosła 11,25% (stan na 02.11.2023). W związku z zaległościami odsetki za opóźnienie w przypadku długu Pana Tadeusza wyniosły 18,49 zł.