Co z odszkodowaniem, jeśli dziecko wbiegnie pod nadjeżdżający samochód?

Co przepisy prawa mówią o odpowiedzialności małoletnich za szkodę?

Osoby małoletnie z wiadomych przyczyn nie mogą zostać uznane za sprawcę wypadku, przynajmniej z perspektywy tego, że nie mogą one prowadzić samochodu. Niemniej jednak przepisy prawa przewidują możliwość uchylenia się sprawcy od odpowiedzialności za wypadek w sytuacji, gdy wyłączną przyczyną powstania szkody było zachowanie poszkodowanego. Czy zatem ubezpieczyciel odmówi wypłaty odszkodowania z OC sprawcy 5-latkowi, który wbiegł pod jadący samochód? W końcu kierowca mógł jechać prawidłowo i ciężko przypisać mu winę w momencie, gdy przed maskę nagle wyskoczy mu dziecko. Otóż nie. Trzeba pamiętać, że zgodnie z art. 426 Kodeksu cywilnego: Małoletni, który nie ukończył lat trzynastu, nie ponosi odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę.

Powyższe oznacza, że ubezpieczyciel nie może odmówić wypłaty odszkodowania z OC, jeśli osoba poniżej 13. roku życia doprowadzi do zdarzenia np. wbiegając pod samochód. W tym wypadku zastosowanie ma zasada ryzyka, a więc sprawca odpowiada niezależnie od swojej winy. Od odpowiedzialności na zasadzie ryzyka można się uwolnić tylko, jeśli szkoda nastąpiła: na skutek siły wyższej, na skutek wyłącznej winy osoby poszkodowanej lub osoby trzeciej. Jednak skoro na podstawie art. 426 kc nie można przypisać odpowiedzialności osobie poniżej lat 13, to tym samym nie można wyłączyć odpowiedzialności na zasadzie ryzyka w sytuacji, gdy szkoda została wywołana zachowaniem małoletniego.

Czy ubezpieczyciel zawsze musi wypłacić odszkodowanie z OC za obrażenia dziecka?

Dzieci uczestniczące w wypadkach drogowych mogą występować w tych zdarzeniach w roli pasażera, pieszego czy rowerzysty. Sprawca wypadku będzie odpowiadał wobec dzieci na zasadzie ryzyka, a więc możliwość odmowy wypłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela jest mocno ograniczona. Przede wszystkim należy podkreślić, że wobec dzieci poniżej 13. roku życia sprawca nie może uwolnić się od odpowiedzialności, powołując się na ich wyłączną winę. Osobie, która nie ukończyła lat 13, nie można przypisać odpowiedzialności za szkodę.

Co istotne, odszkodowanie z OC będzie się należało dziecku również, jeśli jechało samochodem ze sprawcą wypadku.

Komu w opisanym przykładzie należy się odszkodowanie? Roszczenie przysługuje wszystkim uczestnikom wypadku, poza sprawcą. Zatem Marek nie będzie mógł domagać się odszkodowania, w końcu to on jest sprawcą szkody. Jednak jego synowi należy się odszkodowanie i zadośćuczynienie od ubezpieczyciela. Nie ma znaczenia, że jest spokrewniony ze sprawcą. W świetle przepisów prawa syn Marka jest osobą poszkodowaną. W opisanej sytuacji roszczenie odszkodowawcze przysługuje: kierowcy Audi, pasażerom Audi oraz synkowi Marka.

Co w sytuacji, gdy dziecko wybiegło na ulicę? Czy ubezpieczyciel odmówi wypłaty odszkodowania?

Jak już wcześniej wskazano: osoby, które nie ukończyły 13 lat, nie mogą odpowiadać za powstanie szkody. W związku z tym ubezpieczyciel nie może odmówić wypłaty odszkodowania, jeśli szkoda została wywołana nieprawidłowym zachowaniem dziecka. Ustawodawca wprowadził ochronę dzieci, które nie ukończyły lat 13, ponieważ nie są one w stanie kierować racjonalnie swoim postępowaniem ze względu na stopień rozwoju psychofizycznego.

Niemniej jednak nie oznacza to, że małoletni otrzyma odszkodowanie w pełnej wysokości, pomimo niewłaściwego zachowania. Jak stwierdził Sąd Najwyższy:

Okoliczność, że wyłączną przyczyną powstania szkody (…) jest zachowanie się poszkodowanego, któremu ze względu na wiek winy przypisać nie można, nie zwalnia od odpowiedzialności przewidzianej w tych przepisach, uzasadnia jednak zmniejszanie wysokości odszkodowania na podstawie instytucji przyczynienia.

Powyższe oznacza, że owszem ubezpieczyciel nie może całkowicie odmówić wypłaty odszkodowania, jednak może je skutecznie obniżyć o tzw. przyczynienie. Instytucja przyczynienia oznacza, że ubezpieczyciel może obniżyć przyznane odszkodowanie, jeśli poszkodowany swoim zachowaniem przyczynił się do powstania szkody lub zwiększenia jej rozmiarów. Zatem w sytuacji, gdy poszkodowany zachował się nieprawidłowo, np. próbował przejść przez jezdnię w niedozwolonym miejscu, czy też przebiegał przez jezdnię na czerwonym świetle, ubezpieczyciel może obniżyć przyznane mu odszkodowanie. Przepisy prawa nie wskazują, o ile należy obniżyć odszkodowanie z OC sprawcy. Stopień przyczynienia wyrażany jest w procentach, ustalany jest natomiast w odniesieniu do konkretnych okoliczności.

Kto ponosi odpowiedzialność za potrącenie dziecka, które wtargnęło na ulicę?

Według polskiego prawa dzieci poniżej 13. roku życia nie ponoszą odpowiedzialności cywilnej ani karnej za swoje działania, w tym za wtargnięcie na ulicę. Zgodnie z przepisami, są one uznawane za osoby, które nie mają pełnej świadomości swoich czynów. W takiej sytuacji to rodzice lub opiekunowie ponoszą odpowiedzialność za czyny dziecka, o ile można im przypisać brak odpowiedniej opieki lub nadzoru.

Dzieci powyżej 13. roku życia mogą być pociągnięte do odpowiedzialności cywilnej, ale sądy zazwyczaj biorą pod uwagę wiek, dojrzałość oraz okoliczności zdarzenia przy rozważaniu ewentualnej odpowiedzialności. W takich przypadkach rodzice mogą również ponosić odpowiedzialność, szczególnie jeśli nie zapewnili odpowiedniej opieki.

Czy rodzice ponoszą odpowiedzialność za to, że nie dopilnowali dziecka?

Ubezpieczyciele często próbują uniknąć odpowiedzialności, wskazując na winę w nadzorze. W art. 427 Kodeksu cywilnego została uregulowana odpowiedzialność rodziców zobowiązanych do nadzoru nad dzieckiem. Wspomniany przepis stanowi:

• art. 427 Kodeksu cywilnego

Jak powyższe przepisy należy stosować w praktyce? Fakt, że rodzice nie dopilnowali dziecka, nie powinien mieć znaczenia dla oceny stopnia przyczynienia się dziecka do powstałej szkody. To, że rodzice nie wykonali należycie nadzoru nad małoletnim, nie ma wpływu na zakres obowiązku odszkodowawczego osoby trzeciej (kierowcy) w stosunku do dziecka. To kierowca spowodował obrażenia dziecka (nawet jeśli dziecko przyczyniło się do zdarzenia). Art. 427 kodeksu nie ma więc w takim przypadku zastosowania. Rodzice odpowiadają za szkody wyrządzone przez dziecko osobie trzeciej, czyli ewentualnie mogą odpowiadać wobec kierowcy, jeśli wystąpi on z roszczeniem wynikającym z uszkodzenia samochodu w związku z wypadkiem. Powyższe zawsze powinno być jednak oceniane w odniesieniu do konkretnego zdarzenia.

Co grozi kierowcy za potrącenie dziecka?

Potrącenie dziecka przez kierowcę to bardzo poważne zdarzenie, które może mieć różne konsekwencje, w zależności od okoliczności wypadku, stopnia obrażeń dziecka, a także od winy kierowcy. Konsekwencje mogą obejmować odpowiedzialność karną, cywilną oraz administracyjną.

Jeśli w wyniku potrącenia dziecko odniesie obrażenia lub, co gorsza zginie, kierowca może zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej. Kwalifikacja czynu zależy od stopnia obrażeń i winy kierowcy.

• Uszczerbek na zdrowiu u dziecka

Potrącenie z obrażeniami ciała skutkującymi trwałym uszczerbkiem na zdrowiu dziecka może zostać zakwalifikowane jako przestępstwo. W zależności od sytuacji kara może wynosić od kilku miesięcy do kilku lat pozbawienia wolności,

• Śmierć dziecka

Jeśli potrącenie doprowadzi do śmierci dziecka, kierowcy może grozić kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat (art. 177 § 2 Kodeksu karnego).

• Nietrzeźwy kierowca

Jeśli kierowca był pod wpływem alkoholu lub środków odurzających, kara może być znacznie surowsza. Kierowcy grozi wtedy nawet do 20 lat pozbawienia wolności (minimum 5 lat), dożywotnie odebranie prawa jazdy oraz przepadek pojazdu.

• Ucieczka kierowcy z miejsca wypadku

Takie zachowanie zaostrza konsekwencje karne. Kierowca może zostać ukarany dodatkowo za nieudzielenie pomocy poszkodowanemu, za co grozi mu kara pozbawienia wolności do 3 lat.

Jeśli wypadek był wynikiem złamania przepisów drogowych, np. nieustąpienia pierwszeństwa na przejściu dla pieszych, kierowca może zostać ukarany mandatem lub grzywną. W zależności od stopnia naruszenia przepisów grzywna może wynieść nawet kilka tysięcy złotych.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o odpowiedzialność ubezpieczyciela w przypadku osób małoletnich