Strona główna Poradniki Mandaty w Turcji

Mandaty w Turcji – ile zapłacisz za prędkość i inne błędy?

Aktualizacja: 20 maja 2026 Autor: Mateusz Piesowicz

Stawki mandatów za wykroczenia drogowe w Turcji poszły w ostatnim czasie mocno w górę. Ile dokładnie wynoszą dziś mandaty w Turcji? Jaką karę trzeba zapłacić za przekroczenie prędkości, jazdę po alkoholu i inne wykroczenia? Jak działa turecki system punktów karnych? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdziesz w artykule.

widoki w turcji
Najważniejsze informacje:
  • W Turcji w ostatnich latach zwiększyły się stawki mandatów za popularne wykroczenia drogowe.
  • Wysokość mandatu za jazdę powyżej dozwolonego limitu w Turcji zależy od wysokości przekroczenia prędkości oraz rodzaju drogi i może wynieść nawet 30 000 lir tureckich.
  • Dopuszczalny limit alkoholu we krwi kierowcy w Turcji to 0,5‰. Kara za jazdę pod wpływem wynosi od 25 000 lir i może wzrastać w zależności od liczby wykroczeń.
  • W Turcji obowiązuje system punktów karnych dla kierowców za określone wykroczenia drogowe.
  • Mandaty z Turcji można opłacić online lub kartą u funkcjonariusza na miejscu zdarzenia.
  • Można otrzymać mandat z fotoradaru w Turcji drogą pocztową, ale zwykle zajmuje to sporo czasu.
  • Przed wyjazdem samochodem do Turcji warto zadbać o Zieloną Kartę, pakiet ubezpieczeń komunikacyjnych i polisę dla podróżnych.

Mandaty za prędkość w Turcji

Ciężka noga na pedale gazu to problem wielu kierowców nie tylko w Polsce. Na całym świecie jazda z prędkością wyższą od dopuszczalnej jest nie tylko niebezpieczna, ale też grozi otrzymaniem kosztownego mandatu. Przyjrzymy się zasadom, jakie panują pod tym względem w Turcji.

Limity prędkości

Ograniczenia prędkości na tureckich drogach są podobne do tych obowiązujących w Polsce i różnią się oczywiście w zależności od rodzaju drogi. W przypadku samochodów osobowych wynoszą one:

  • 50 km/h na drogach w terenie zabudowanym,
  • 90 km/h na drogach poza terenem zabudowanym,
  • 110 km/h na dwupasmowych drogach ekspresowych,
  • 120 km/h na autostradach.

Limity prędkości w przypadku pojazdów z przyczepą są w każdym przypadku o 10 km/h niższe i wynoszą odpowiednio: 40 km/h w terenie zabudowanym, 80 km/h poza terenem zabudowanym, 100 km/h na drogach ekspresowych i 110 km/h na autostradach.

CZY WIESZ, ŻE …

Na niektórych nowo otwartych odcinkach autostrad w Turcji obowiązują wyższe limity prędkości do 130 km/h, a nawet 140 km/h. Nie dotyczy to jednak wszystkich autostrad w kraju, dlatego trzeba zwracać uwagę na znaki drogowe.

Tabela mandatów za prędkość

Turcy w ostatnich latach zaczęli zwracać coraz większą uwagę na jazdę z dopuszczalną prędkością i karanie kierowców, którzy nie przestrzegają przepisów. Rosnąca liczba wypadków i ofiar śmiertelnych sprawiła, że znacznie wzrosły kary za zbyt szybką jazdę, które do tej pory były stosunkowo niewielkie w porównaniu do taryfikatorów w wielu europejskich krajach. Do ostatniej podwyżki doszło w 2026 roku.

W tabeli przedstawione są aktualne stawki mandatów oraz dodatkowych sankcji obowiązujących za przekroczenie prędkości obowiązujące w Turcji. Kwoty różnią się w zależności od wysokości przekroczenia, a także rodzaju drogi, na której do niego doszło.

Mandaty za przekroczenie prędkości na drogach w terenie zabudowanym w Turcji

Wysokość przekroczenia limitu prędkości Wysokość mandatu Dodatkowa sankcja
6-10 km/h 2000 lir
11-15 km/h 4000 lir
16-20 km/h 6000 lir
21-25 km/h 8000 lir
26-35 km/h 12 000 lir
36-45 km/h 15 000 lir
46-55 km/h 20 000 lir Utrata prawa jazdy na 30 dni.
56-65 km/h 25 000 lir Utrata prawa jazdy na 60 dni.
66 km/h i więcej 30 000 lir Utrata prawa jazdy na 90 dni.
Opracowanie własne.

Mandaty za przekroczenie prędkości na drogach poza terenem zabudowanym w Turcji

Wysokość przekroczenia limitu prędkości Wysokość mandatu Dodatkowa sankcja
11-15 km/h 2000 lir
16-20 km/h 4000 lir
21-25 km/h 6000 lir
26-30 km/h 8000 lir
31-40 km/h 12 000 lir
41-50 km/h 15 000 lir
51-60 km/h 20 000 lir Utrata prawa jazdy na 30 dni.
61-70 km/h 25 000 lir Utrata prawa jazdy na 60 dni.
71 km/h i więcej 30 000 lir Utrata prawa jazdy na 90 dni.
Opracowanie własne.

Mandaty za inne wykroczenia w Turcji

Kary za nieprzepisową jazdę w Turcji nie kończą się oczywiście na mandatach za przekroczenie prędkości. Sprawdźmy, ile zapłacą kierowcy nad Bosforem w przypadku innych częstych wykroczeń drogowych, począwszy od braku pasów bezpieczeństwa, a skończywszy na nieprawidłowym parkowaniu.

Mandat za brak pasów bezpieczeństwa w Turcji

Tureckie przepisy nakazują zapinanie pasów bezpieczeństwa wszystkim osobom znajdującym się w pojeździe – zarówno kierowcy, jak i pasażerom. Za złamanie tego nakazu grozi mandat w wysokości 2500 lir. Warto też pamiętać o zasadach przewożenia dzieci w samochodach, zgodnie z którymi:

  • dzieci do 135 cm wzrostu i 36 kg wagi muszą podróżować w fotelikach,
  • dzieciom do 12. roku życia nie wolno podróżować w fotelu pasażera.

Mandaty za używanie telefonu podczas jazdy w Turcji

Używanie telefonu komórkowego podczas jazdy samochodem jest w Turcji dozwolone wyłącznie z użyciem zestawu głośnomówiącego. Za rozmowę przez telefon ze słuchawką przy uchu lub pisanie SMS-ów podczas prowadzenia pojazdu grozi mandat w wysokości 5000 lir. Za powtórne wykroczenie w ciągu roku kara wzrośnie do 10 000 lir, a za trzecie i kolejne do 20 000 lir. W tym ostatnim przypadku kierowca straci też prawo jazdy na 30 dni.

Mandat za jazdę po alkoholu w Turcji

Dopuszczalny poziom alkoholu we krwi kierowcy w Turcji to 0,5‰ dla osób prywatnych i 0‰ dla kierowców zawodowych. Lepiej się go trzymać, bo jazda na podwójnym gazie nie tylko stwarza ogromne zagrożenie dla kierowcy i innych uczestników ruchu drogowego, ale też grozi wysokimi karami. Te w Turcji są stopniowane i zależą od liczby wykroczeń, a ponadto pijany kierowca może też stracić prawo jazdy i czekają go inne konsekwencje.

  • Pierwsze wykroczenie – 25 000 lir.
  • Drugie wykroczenie – 50 000 lir.
  • Trzecie i kolejne wykroczenia – 150 000 lir.
CZY WIESZ, ŻE …

Jeszcze wyższe kary niż w przypadku jazdy po alkoholu czekają w Turcji kierowców, którzy prowadzą pojazdy pod wpływem narkotyków lub odmówią wykonania testu na obecność niedozwolonych substancji w organizmie.

Mandat za przejazd na czerwonym świetle w Turcji

Nieprzestrzeganie znaków drogowych i sygnalizacji świetlnej może stwarzać poważne zagrożenie dla innych uczestników ruchu, dlatego tego rodzaju wykroczenia są zawsze surowo karane bez względu na kraj. Turcja nie stanowi w tym zakresie wyjątku, bo tamtejsze przepisy przewidują mandat w wysokości 5000 lir za przejazd na czerwonym świetle. Co więcej, wysokość mandatu będzie rosła, jeśli kierowca zostanie powtórnie przyłapany na tym samym wykroczeniu w ciągu jednego roku. Zapłaci wówczas:

  • 10 000 lir za drugie wykroczenie,
  • 15 000 lir za trzecie wykroczenie,
  • 20 000 lir za czwarte wykroczenie,
  • 30 000 lir za piąte wykroczenie,
  • 80 000 lir i możliwa utrata prawa jazdy za szóste wykroczenie.

Mandat za złe parkowanie w Turcji

W Turcji przewidziane są dwie wysokości kar dla kierowców za parkowanie w niedozwolonym miejscu. Standardowy mandat za nielegalny parking to 993 liry, z kolei dwukrotnie wyższą grzywnę przewidziano dla kierowców, którzy bez zezwolenia zajmują miejsca przeznaczone dla osób z niepełnosprawnościami – 1986 lir.

infografika: ile zapłacisz mandatu w Turcji za wykroczenia

Punkty karne i prawo jazdy za mandaty w Turcji

W Polsce i w wielu innych krajach w Europie i na świecie obowiązują różne systemy karania kierowców punktami karnymi za określone wykroczenia drogowego. Jak jest w Turcji?

Czy w Turcji obowiązuje system punktowy?

Tak, w Turcji obowiązuje system punktów karnych dla osób łamiących przepisy ruchu drogowego, lecz nieco różni się on od polskiego pod kątem wysokości i rodzaju kar. Zasada działania jest jednak podobna – za niektóre wykroczenia kierowcy otrzymują wraz z mandatami punkty karne (np. 20 punktów za przejazd na czerwonym świetle), które kumulują się na ich indywidualnych kontach, a gdy osiągną określony poziom (100 punktów), w grę wchodzą wyższego rodzaju sankcje niż tylko grzywny. Co warto wiedzieć o tureckim systemie punktów karnych?

  • Za przekroczenie limitu 100 punktów karnych w ciągu roku, kierowca tymczasowo traci prawo jazdy na okres 2 miesięcy i musi odbyć kurs doszkalający w zakresie bezpiecznej jazdy.
  • Za kolejne przekroczenie limitu 100 punktów karnych w tym samym roku, kierowca straci prawo jazdy na 4 miesiące, musi odbyć kurs i przejść badania psychologiczne, po których zaliczeniu będzie mógł odzyskać uprawnienia.
  • Trzecie przekroczenie limitu 100 punktów karnych w ciągu roku oznacza całkowitą utratą uprawnień do prowadzenia pojazdów bez możliwości ich odzyskania w przyspieszonym tempie.
  • Punkty za określone wykroczenie kasują się z konta kierowcy po roku od jego popełnienia.
  • Po czasowej utracie prawa jazdy kierowca może je odzyskać, jeśli przejdzie specjalny kurs doszkalający – po nim punkty na jego koncie się kasują.
UWAGA!

Za spowodowanie wypadku drogowego ze skutkiem śmiertelnym w Turcji kierowca straci prawo jazdy na okres 1 roku.

Czy punkty z Turcji wpływają na polskie prawo jazdy?

Choć kierowcy z Polski mogą otrzymać punkty karne za określone wykroczenia drogowe w Turcji, to nie mają one wpływu na polskie prawo jazdy. Systemy karania kierowców w obydwu krajach nie są ze sobą skorelowane, dlatego punkty otrzymane w Turcji nie zapiszą się na koncie kierowcy po powrocie do Polski. Nadal można jednak otrzymać mandat i trzeba go zapłacić, bez względu na narodowość kierowcy.

Gdzie i jak zapłacić mandat z Turcji?

Otrzymanie mandatu w innym kraju to zawsze kłopotliwa sprawa, która wiąże się nie tylko z wydatkiem, ale też stresem spowodowanym kontaktem z obcymi funkcjonariuszami, nieznajomością lokalnych zasad i barierą językową. Na co się przygotować przed wyjazdem samochodem do Turcji, żeby uniknąć niepotrzebnych nerwów?

Formy płatności mandatów w Turcji

Zapłata za mandat w Turcji jest dziś prostsza niż w przeszłości, bo po ostatnich zmianach w przepisach można jej dokonać kartą u funkcjonariusza na miejscu zdarzenia. Teoretycznie powinno być to możliwe w tureckim urzędzie skarbowym lub w banku, lecz w praktyce taka metoda w przypadku obcokrajowców napotyka na przeszkody. Najlepiej będzie więc zapłacić online, korzystając z tureckiego Cyfrowego Urzędu Skarbowego (Dijital Vergi Dairesi), gdzie znajdziesz specjalną sekcję dedykowaną samochodom z obcymi rejestracjami.

  1. Wejdź na adres: dijital.gib.gov.tr/hizliOdemeler/yabanciAracOdemeleri
  2. Wpisz numer rejestracyjny swojego pojazdu i przepisz kod bezpieczeństwa.
  3. Zapłać mandat online za pośrednictwem zakontraktowanych banków (dokonanie płatności jest możliwe w godzinach 00:10-23:50).
CZY WIESZ, ŻE …

Jeśli otrzymasz w Turcji mandat, poruszając się wypożyczonym tam samochodem, wypożyczalnia może sama go opłacić, obciążając Cię kosztami.

Terminy płatności mandatów w Turcji

Termin płatności mandatu jest bardzo ważny, ponieważ w zależności od niego inna będzie kwota należnej grzywny. W przypadku zapłaty w ciągu 15 dni od wystawienia mandatu kierowcy przysługuje 25% zniżki. Warto więc się pospieszyć, aby zapłacić mniejszą karę. Tym bardziej, że równie szybko, bo już po miesiącu od wykroczenia, zaczynają naliczać się 5-procentowe odsetki, które z czasem mogą przerodzić się w poważne problemy dla kierowcy.

Co jeśli nie zapłacę mandatu z Turcji?

Bezpośrednią konsekwencją nieopłacenia mandatu z Turcji jest naliczanie się odsetek w wysokości 5% za każdy miesiąc opóźnienia. Jednocześnie zagraniczni kierowcy uchylający się od płatności mogą napotkać problemy z ponownym wjazdem do tego kraju, o ile nie uregulują zaległych należności. Opłaty bezpośrednio na granicy można dokonać na wszystkich przejściach granicznych za pośrednictwem specjalnych terminali.

Mandat z fotoradaru z Turcji

Tureccy kierowcy nie są znani z przepisowej jazdy i choć w kraju nie brakuje fotoradarów, często nie stanowią one dla wiedzących, jak ich unikać miejscowych szczególnej przeszkody. W przypadku obcokrajowców bezpieczniej będzie jednak zdjąć nogę z gazu, nie tylko przed samym urządzeniem mierzącym prędkość.

Jak działają fotoradary w Turcji?

W Turcji można spotkać się zarówno ze stacjonarnymi fotoradarami odnotowującymi prędkość w danym miejscu, jak i z odcinkowymi pomiarami prędkości na autostradach. Zdarzają się też fotoradary mobilne umieszczone w nieoznakowanych, zaparkowanych przy drodze samochodach lub pomiary prędkości wykonywane przez policjantów.

Mandat po powrocie do Polski

Turcja nie należy do Unii Europejskiej, więc wymiana informacji na temat łamiących przepisy kierowców pomiędzy nią a Polską jest bardziej skomplikowana niż w przypadku państw członkowskich. Co prawda polski kierowca może otrzymać mandat z tureckiego fotoradaru po powrocie do kraju, ale często może to zająć więcej czasu, nawet kilka miesięcy.

Odwołanie się od mandatu z fotoradaru z Turcji

Oficjalne odwołanie się od mandatu z Turcji w Polsce może być o tyle trudne, że pomiędzy krajami nie ma umów o wymianie informacji obowiązujących w UE. Możesz ewentualnie odmówić przyjęcia mandatu, a jeśli sprawa będzie mieć dalsze konsekwencje, skontaktować się z prawnikiem. W praktyce jednak windykacja i egzekucja mandatu z Turcji w Polsce jest trudna i rzadko spotykana, a skutki jego nieopłacenia mogą być odczuwalne bardziej dla kierowców, którzy ponownie wybiorą się do Turcji i napotkają kłopoty na granicy.

Jak zabezpieczyć się na czas podróży do Turcji?

Wyjazd samochodem do Turcji to wyzwanie zarówno dla kierowcy, jak i dla jego pojazdu. Podczas pokonywania setek kilometrów trasy może dojść do różnego rodzaju awarii, wypadków i innych niefortunnych zdarzeń, które będą wiązać się z problemami, kosztami i stresem, a za granicą dodatkowo z trudnościami związanymi np. z barierą językową. Tym bardziej warto zadbać przed podróżą o odpowiednią ochronę, która zapewni nam wsparcie ubezpieczyciela w kryzysowych sytuacjach.

Ubezpieczenie komunikacyjne do Turcji

Turcja to jeden z kilku europejskich krajów, w których kierowcy wciąż potrzebują Zielonej Karty. Jeśli wybierasz się tam samochodem, musisz pamiętać, że nie wystarczy Ci polskie ubezpieczenie OCmusisz mieć albo Zieloną Kartę (można ją wyrobić u swojego ubezpieczyciela), albo wykupić ubezpieczenie graniczne. Turecka policja nie uzna samej polskiej polisy, więc poruszając się tylko z nią, będzie tak, jakbyś podróżował bez ubezpieczenia pojazdu, co jest karane mandatem (691 lir) i grozi poważnymi konsekwencjami w razie spowodowania wypadku lub kolizji.

CZY WIESZ, ŻE …

Wiele firm ubezpieczeniowych oferuje Zieloną Kartę już w cenie ubezpieczenia OC, ale pamiętaj, żeby złożyć o nią wniosek odpowiednio wcześnie przed podróżą. Dokument ten jest wystawiany w formie fizycznej i wysyłany pocztą, dlatego najlepiej zakładać ok. 2-3 tygodnie na jego otrzymanie.

Zielona Karta to oczywiście nie wszystko. Poza obowiązkowym prawem jazdy i dowodem rejestracyjnym, kierowcy wybierający się do Turcji powinni zadbać o pełne ubezpieczenie samochodu, które oprócz OC będzie zawierać także:

  • ubezpieczenie AC, z którego otrzymasz odszkodowanie w razie uszkodzenia samochodu w wypadku lub kolizji, a także po kradzieży pojazdu,
  • ubezpieczenie assistance, które obejmuje szereg usług przydatnych w razie awaryjnych sytuacji na drodze (np. holowanie, pomoc na miejscu zdarzenia, usługi tłumacza, samochód zastępczy itp.),
  • ubezpieczenie NNW kierowcy i pasażerów, które zapewni rekompensatę poszkodowanym w wypadku drogowym.

Ile może kosztować pełen pakiet ubezpieczeń komunikacyjnych na podróż do Turcji? Sprawdźmy to na przykładzie 40-letniego kierowcy z Wałbrzycha, który jest właścicielem Skody Octavii z 2019 roku, ma prawo jazdy od ponad 20 lat i żadnych szkód w historii ubezpieczenia. Jego samochód ma benzynowy silnik o pojemności 1,5 l i 67 tys. km przebiegu. W tabeli prezentujemy wybrane oferty z kalkulatora OC AC Mubi zawierające ochronę z zakresem terytorialnym w Europie.

Towarzystwo ubezpieczeniowe Pakiet ubezpieczeń Cena polisy
Trasti OC + Assistance 695 zł
Beesafe OC + NNW + Assistance 904 zł
LINK4 OC + Assistance 959 zł
Wiener OC + NNW + Assistance 1123 zł
Beesafe OC + AC Mini + NNW + Assistance 1267 zł
Wiener OC + AC + Assistance 1415 zł
Trasti OC + AC + NNW + Assistance 1516 zł
LINK4 OC + AC + NNW + Assistance 1561 zł
Źródło: kalkulator OC AC Mubi.

Przeczytaj też: Poradnik dla kierowców do Turcji

Ubezpieczenie turystyczne do Turcji

Kłopoty z samochodem to niejedyne potencjalne niebezpieczeństwo, jakie czyha na podróżnych wybierających się do Turcji. Warto zadbać też o ochronę indywidualną, którą zapewni Ci ubezpieczenie turystyczne. W jego ramach możesz liczyć m.in. na pokrycie kosztów leczenia za granicą i transportu medycznego do kraju, odszkodowanie za uszczerbek na zdrowiu w ramach NNW, ubezpieczenie OC w życiu prywatnym, czy ochronę bagażu podróżnego. Ile kosztuje taka polisa?

Sprawdźmy to, wykorzystując ponownie profil naszego przykładowego 40-letniego podróżnego. Podczas obliczeń w kalkulatorze ubezpieczenia turystycznego na mubi.pl przyjęliśmy, że wyjeżdża on do Turcji własnym samochodem i planuje spędzić tam tydzień na zwiedzaniu i wypoczynku. W tabeli podajemy najtańsze oferty przygotowane przez poszczególne towarzystwa ubezpieczeniowe.

Towarzystwo ubezpieczeniowe Zakres ubezpieczenia Cena polisy
ERGO Ubezpieczenia Podróży KL: 60 000 euro,
NNW: 30 000 zł,
Bagaż: 1200 zł
32 zł
SIGNAL IDUNA KL: 60 000 euro,
NNW: 20 000 zł
35 zł
Colonnade KL: 50 000 euro,
NNW: 5000 euro,
OC: 100 000 euro,
Bagaż: 500 euro
37 zł
UNIQA KL: 250 000 zł,
NNW: 30 000 zł,
OC: 200 000 zł,
Bagaż: 2000 zł
39 zł
Wiener KL: 40 000 euro,
NNW: 10 000 zł,
OC: 25 000 euro
39 zł
AXA Partners KL: 200 000 zł,
NNW: 20 000 zł
40 zł
Proama KL: 300 000 zł,
NNW: 15 000 zł
44 zł
Generali KL: 300 000 zł,
NNW: 30 000 zł
61 zł
mtu24.pl KL: 150 000 zł,
NNW: 30 000 zł,
OC: 50 000 zł,
Bagaż: 2000 zł
65 zł
ERGO Hestia KL: 500 000 zł,
NNW: 30 000 zł,
OC: 500 000 zł,
Bagaż: 5000 zł
91 zł
Źródło: kalkulator ubezpieczenia turystycznego Mubi.
UWAGA!

Jeżeli szukasz ubezpieczenia do Turcji, zwróć uwagę na zakres terytorialny ochrony. W zależności od ubezpieczyciela polisa może obejmować wyłącznie niewielką europejską część Turcji lub cały kraj. Warto to sprawdzić w OWU i zaznaczyć w kalkulatorze przy porównywaniu ofert.

Przeczytaj też: Ubezpieczenie turystyczne do Turcji

FAQ – najczęściej zadawane pytania o mandaty w Turcji

Ile wynosi mandat za prędkość w Turcji?
Wystaw ocenę
Porównaj oferty ubezpieczenia podróżnego

Najtańsza polisa na tygodniowy
wyjazd już od 21 zł*!

Porównaj ceny

*Kalkulacja wykonana w dniu 08.07.2026 roku dla 18-letniego mężczyzny, który jedzie na tygodniowy wyjazd do Grecji. Organizuje wyjazd na własną rękę i będzie podróżował samolotem. Nie posiada chorób przewlekłych i celem jego podróży jest zwiedzanie i wypoczynek. Indywidualna wycena dla Ciebie może się różnić.

Zdjęcie redaktora Mateusza Piesowicza
AUTOR ARTYKUŁU Mateusz Piesowicz

Ekspert i doradca w dziedzinie ubezpieczeń oraz autor ponad 100 poradników dotyczących polis komunikacyjnych i turystycznych. W swoich tekstach zwraca uwagę na trudne zagadnienia ubezpieczeniowe, aby przedstawiając je w zrozumiały sposób, ustrzec klienta przed niepotrzebnymi wydatkami i ułatwić mu dopasowanie rodzaju ochrony do indywidualnych potrzeb.

Porównaj oferty ubezpieczenia podróżnego

Najtańsza polisa na tygodniowy
wyjazd już od 21 zł*!

Porównaj ceny

*Kalkulacja wykonana w dniu 08.07.2026 roku dla 18-letniego mężczyzny, który jedzie na tygodniowy wyjazd do Grecji. Organizuje wyjazd na własną rękę i będzie podróżował samolotem. Nie posiada chorób przewlekłych i celem jego podróży jest zwiedzanie i wypoczynek. Indywidualna wycena dla Ciebie może się różnić.

Dołącz do dyskusji

0 komentarzy

avatar autora komentarza

Uprzejmie informujemy, że komentarze zawierające wulgaryzmy lub informacje niezgodne z zasadami języka polskiego nie będą publikowane w serwisie.

Skomentuj jako pierwszy!