Rażące niedbalstwo – kiedy ubezpieczyciel może odmówić Ci odszkodowania?

Co to jest rażące niedbalstwo?

Przepisy polskiego prawa nie wprowadzają jednej definicji rażącego niedbalstwa. Natomiast w orzecznictwie sądów pojawia się jego interpretacja. Zgodnie z nimi do rażącego niedbalstwa dochodzi wtedy, gdy sprawca szkody:

• narusza obowiązujące normy, ale nie zakłada, że jego zachowanie spowoduje powstanie szkody,
• nie zdaje sobie sprawy, że łamie zasady i normy, choć powinien mieć tego świadomość (np. posiadacz prawa jazdy powinien znać określone zasady postępowania w razie zajścia wypadku komunikacyjnego).

W potocznym rozumieniu rażące niedbalstwo to działanie bezmyślne bez zachowania nawet minimalnej staranności lub ostrożności wymaganej w danej sytuacji. Jest to najwyższy stopień winy nieumyślnej, a więc zdarzenie poważniejsze niż to wynikające z lekkomyślności czy zwykłego niedbalstwa.

Czy różni się rażące niedbalstwo od winy umyślnej?

Najważniejsze różnica między rażącym niedbalstwem a winą umyślną wynika ze stosunku sprawcy do skutków swojego działania. Osoba, która dopuszcza się rażącego niedbalstwa, nie zamierza wyrządzić szkody, ale jej działanie narusza podstawowe zasady ostrożności. Z kolei przy winie umyślnej osoba działa z myślą wyrządzenia szkody lub przewiduje, że może dojść do jej powstania i godzi się na to.

Różnica między rażącym niedbalstwem a winą umyślną

Jakie są przykłady rażącego niedbalstwa w ubezpieczeniach komunikacyjnych?

Przykładami rażącego niedbalstwa według wyroków sądów polskich i zagranicznych są m.in.:

• pozostawienie kluczyków w pojeździe, co doprowadziło do jego kradzieży;
• niezabezpieczenie samochody po utracie kluczyków (brak wymiany zamków w pojeździe);
• brak włączenia zabezpieczeń antykradzieżowych w pojeździe;
• pozostawienie samochodu na nierównym terenie bez zaciągnięcia hamulca ręcznego;
• pozostawienie samochodu z cennym ładunkiem bez dozoru i zabezpieczenia, co spowodowało jego kradzież;
• wjazd pod wiadukt pojazdem, o którym wiadomo, że się pod nim nie zmieści;
• poważne naruszenie przepisów drogowych, np. jazda pod prąd.

Dobrym przykładem rażącego niedbalstwa jest jazda samochodem pod prąd na autostradzie. Dlaczego? Kierowca w takim przypadku popełnia rażące niedbalstwo, ponieważ:

• przy drodze znajdują się odpowiednie oznaczenia, które powinien znać z kursu prawa jazdy (powinien zauważyć, że znaki drogowe są zwrócone w stronę przeciwną do jego kierunku jazdy);
• o prawidłowym kierunku jazdy może wywnioskować z obserwacji innych kierowców i ich zachowaniu.

Jaki wpływ ma rażące niedbalstwo na odszkodowanie z ubezpieczenia OC komunikacyjnego?

Ubezpieczenie komunikacyjnego OC obejmuje szkody powstałe w wyniku rażącego niedbalstwa na co wskazuje art. 9 Ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Natomiast w pewnych okolicznościach ubezpieczyciel może żądać zwrotu części wypłaconego odszkodowania lub ograniczyć jego wysokość.

Art. 17 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych wskazuje, że:

W praktyce oznacza to, że ubezpieczyciel może zmniejszyć odszkodowanie lub zażądać zwrotu jego części w przypadku, gdy:

• ubezpieczony lub osoba występująca z roszczeniem nie dopełniły obowiązków wskazanych w art. 16 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych,
• niedopełnienie tych obowiązków wynikało z rażącego niedbalstwa lub winy umyślnej,
• takie zachowanie miało wpływ na ustalenie istnienia lub zakresu odpowiedzialności cywilnej bądź zwiększenie rozmiaru szkody.

Co bardzo ważne, to ubezpieczyciel musi udowodnić zaistnienie faktu związanego z rażącym niedbalstwem. Czym w takim razie są owe obowiązki wskazane w art. 16 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych? Zalicza się do nich:

• zapewnienie bezpieczeństwa w miejscu zdarzenia, złagodzenie jego skutków, a także zapewnienie pomocy poszkodowanym i w miarę możliwości zabezpieczenie mienia osób poszkodowanych;
• zapobieżenie zwiększeniu się szkody (jeśli to możliwe);
• niezwłoczne powiadomienie Policji o zdarzeniu w przypadku wypadku (ofiary) lub podejrzenia popełnienia przestępstwa;
• udzielenie informacji o ubezpieczycielu i umowie ubezpieczenia;
• niezwłoczne powiadomienie ubezpieczyciela o zdarzeniu wraz z podaniemw szystkich niezbędnych informacji;
• przekazanie wszystkich dowodów w celu ustalenia okoliczności zdarzenia i rozmiaru szkód.

Powyższe obowiązki w różnym stopniu dotyczą poszkodowanych i sprawców zdarzenia, z polisy których będzie likwidowana szkoda.

Jak działa rażące niedbalstwo w przypadku AC?

Rażące niedbalstwo może być przyczyną odmowy wypłaty odszkodowania z dobrowolnego ubezpieczenia AC. Wskazuje na to art. 827 § 1 Kodeksu cywilnego. Jednocześnie przytoczony przepis dopuszcza dwa wyjątki, czyli:

• zawisy ogólnych warunków ubezpieczenia, które stanowią inaczej;
• wypłata odszkodowania odpowiada w danych okolicznościach względem słuszności.

W ogólnych warunkach ubezpieczenia ubezpieczyciele zwykle wspominają o rażącym niedbalstwie w kontekście obowiązków związanych z powstaniem szkody. Ich naruszenie może skutkować odmową wypłaty odszkodowania lub zmniejszeniem jego rozmiaru. Do tych obowiązków zalicza się między innymi:

• powiadomienie ubezpieczyciela niezwłocznie lub wskazanym w OWU terminie;
• zapewnienie bezpieczeństwa w miejscu zdarzenia (w miarę możliwości i dostępnych środków);
• zmniejszenie rozmiaru szkody (w miarę możliwości i dostępnych środków);
• nie wprowadzanie zmian w uszkodzonym pojeździe bez oględzin lub kontaktu z ubezpieczycielem (poza wyjątkami, np. podczas podróży za granicą);
• powiadomienie Policji w razie wypadku, kradzieży czy innego przestępstwa;
• zebranie niezbędnych informacji w razie kolizji (np. numer rejestracyjny, nr. polisy, dane osobowe);
• udzielenie informacji i współpraca z ubezpieczycielem.

Dokładne zapisy dotyczące postępowania po szkodzie w kontekście rażącego niedbalstwa znajdziesz w OWU.

Rażące niedbalstwo a odszkodowanie za kradzież pojazdu

O rażącym niedbalstwie często wspomina się w kontekście ochrony ubezpieczenia autocasco od kradzieży. Ubezpieczyciel może uznać, że jest nim:

• pozostawienie pojazdu w niestrzeżonym miejscu bez włączenia systemu antykradzieżowego i wskazanych w umowie zabezpieczeń (np. niezamkniętego),
• pozostawienie w samochodzie kluczyków i dokumentów,
• pozostawienie kluczyków w miejscu, do którego każdy ma dostęp, np. na stoliku w kawiarni, czy w kurtce powieszonej na wieszaku u fryzjera,
• brak wymiany zamków po kradzieży kluczyków.

Dla ubezpieczycieli istotne są zabezpieczenia antykradzieżowe i liczbę kluczyków, które podałeś do umowy ubezpieczenia AC. Dlatego w przypadku, gdy podasz, że masz 2 komplety kluczyków, a po kradzieży pojazdu okaże się, że w rzeczywistości dysponujesz tylko jeden, ubezpieczyciel może uznać to za rażące zaniedbanie

Więcej o przypadkach, w których firmy ubezpieczeniowe mogą odmówić nam wypłaty odszkodowania, przeczytasz w artykule: Wyłączenia z ubezpieczenia AC – kiedy ubezpieczyciel nie wypłaci odszkodowania?

Czy od zarzutu rażącego niedbalstwa można się odwołać?

Od decyzji ubezpieczyciela dotyczącej rażącego niedbalstwa możesz się odwołać. Jeśli uważasz, że ocena zdarzenia jest krzywdząca i niesprawiedliwa, to masz prawo do przedstawienia swoich racji. Najpierw możesz złożyć odwołanie, a w razie dalszej niezgody sprawa może trafić do Rzecznika Finansowego, a finalnie do sądu.

W przypadku rażącego niedbalstwa to na ubezpieczycielu spoczywa obowiązek udowodnienia, że doszło do takiej sytuacji. Pamiętaj, że rażące niedbalstwo to poważny zarzut i nie każde Twoje przeoczenie czy niedopełnienie obowiązków nim jest.

Jak odwołać się od decyzji o rażącym niedbalstwie?

Jeśli chcesz złożyć odwołanie od decyzji o rażącym niedbalstwie, to pamiętaj, że:

• możesz je złożyć w terminie 3 lat od wystąpienia zdarzenia – w przypadku czynu niedozwolonego termin ten wydłuża się do maksymalnie 10 lat, w przypadku przestępstwa aż do 20 lat;
• odwołanie możesz złożyć w różny sposób – pisemnie, drogą elektroniczną lub osobiście w placówce ubezpieczyciela;
• dokument musi zawierać Twoje dane, informacje o szkodzie i ubezpieczycielu;
• kluczowe jest uzasadnienie odwołania – im lepiej to zrobisz, tym większe szanse na wyższe odszkodowanie, dlatego warto przedstawić konkretne dowody działające na Twoją korzyść lub zasięgnąć porady prawnika.

W przypadku odrzucenie odwołania w piśmie od ubezpieczyciela powinno znaleźć się uzasadnienie i informacja, o kolejnych krokach, które pozwolą Ci dochodzić swoich racji.

Więcej na temat odwołania od decyzji ubezpieczyciela, w tym wzór pisma i instrukcję prawnika, znajdziesz w poradniku: Odwołanie od decyzji ubezpieczyciela [instrukcja prawnika + wzór]

FAQ – najczęściej zadawane pytania o rażące niedbalstwo