Wypadek podczas nauki jazdy – kto ponosi odpowiedzialność?

Sytuacja kursanta w przypadku spowodowania kolizji

Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że osoba szkoląca się może odpowiadać za wypadek lub stłuczkę spowodowaną podczas nauki jazdy. Wydawać by się mogło, że skoro kursant jest dopiero na etapie nauki, a obok siedzi doświadczony instruktor, który udziela wskazówek oraz posiada dodatkowy hamulec, to on będzie odpowiadał za ewentualne zdarzenie. Celem wyjaśnienia należy w pierwszej kolejności odnieść się do pozycji prawnej kursanta.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami:

Zgodnie z przepisami cytowanej ustawy, kursant uznawany jest za osobę kierującą pojazdem. Choć nie ulega wątpliwości, że osoba szkoląca się nie prowadzi samochodu w pełni samodzielnie, nie stanowi to jednak o wyłączeniu odpowiedzialności.

W razie zdarzenia drogowego, zarówno kursant, jak i instruktor odpowiadają na zasadach ogólnych i niezależnie od siebie. Jak stwierdził Sąd Najwyższy – dla przyjęcia tej odpowiedzialności nie jest konieczne odwoływanie się do współkierowania pojazdem (postanowienie SN z dnia 23 lutego 2011 r., III KK 276/10).

Każdy z nich jest uczestnikiem ruchu i każdy z nich indywidualnie odpowiada za naruszenie przez siebie zasad bezpieczeństwa ruchu drogowego. Oceniając odpowiedzialność, trzeba oczywiście mieć na uwadze nie tylko okoliczności faktyczne danej sprawy, ale również pozycję kursanta oraz pozycję i rolę instruktora.

Obowiązki instruktora

Instruktor powinien w sposób maksymalny zwiększyć bezpieczeństwo w związku z poruszaniem się kursanta po drodze. Dlatego też podczas nauki udziela odpowiednich wskazówek oraz poleceń, a w sytuacjach awaryjnych może nawet zatrzymać pojazd.

Zadaniem instruktora jest zatem nie tylko przekazanie kursantowi odpowiedniej wiedzy, ale również czuwanie podczas kursu nad bezpieczeństwem szkolącego się oraz pozostałych uczestników ruchu drogowego.

Skąd zatem bierze się odpowiedzialność kursanta, skoro to instruktor odpowiada za bezpieczeństwo? Trzeba pamiętać, że każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie. Okoliczności różnych spraw mogą się na tyle różnić, że nie można jednoznacznie odpowiedzieć, czy winę za wypadek podczas kursu poniesie wyłącznie kursant, tylko instruktor, czy może każdy z nich.

Może zdarzyć się np. tak, że osoba szkoląca się będzie postępować wbrew instrukcjom i rażąco naruszy zasady bezpieczeństwa w taki sposób, że instruktor nie będzie miał szansy zareagować. Okoliczności mogą być różne, dlatego bez przeprowadzenia postępowania w danym przypadku nie sposób stwierdzić, kto poniesie odpowiedzialność za kolizję lub wypadek.

Odpowiedzialność za wypadek podczas nauki jazdy

Zarówno osoba ubiegająca się o prawo jazdy, jak i instruktor, są uczestnikami ruchu drogowego i za spowodowanie kolizji lub wypadku odpowiadają na zasadach ogólnych, przy czym ich odpowiedzialność jest niezależna od siebie i każdy odpowiada w granicach swojej winy.

W toku sprawy należy zatem ustalić, który z nich i w jakim zakresie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, oraz jaki był związek tych naruszeń z zaistniałym wypadkiem. Nie sposób jednoznacznie ocenić na pierwszy rzut oka, kto poniesie odpowiedzialność za wypadek, ponieważ w zależności od okoliczności danej sprawy:

• jedynym winnym będzie wyłącznie kursant lub instruktor,
• zarówno kursant, jak i instruktor odpowiedzą za wypadek niezależnie od siebie.

Dla określenia odpowiedzialności będą miały znaczenie konkretne okoliczności faktyczne oraz wiele zmiennych – w przypadku kursanta sąd może np. zbadać, jaki był charakter naruszonych zasad, oceniając jednocześnie stopień wyszkolenia kursanta. Jeśli chodzi natomiast o instruktora, to sąd może m.in. ocenić, czy miał szansę podjąć samodzielne działanie, aby zapobiec wypadkowi, lub czy wydał kursantowi prawidłowe polecenie. 

Jak zatem wynika z powyższego, osoba szkoląca się również może ponieść odpowiedzialność za wypadek, bez względu na to, że jest dopiero w trakcie uzyskiwania określonych uprawnień. Fakt szkolenia się nie pozostaje bez znaczenia, ale nie stawia również kursanta w pozycji osoby bezkarnej.

Czy odpowiedzialność za wypadek może ponieść zarówno instruktor, jak i kursant?

W opisanej powyżej sytuacji kobieta była sama w samochodzie, a że wszystko działo się bardzo szybko, to w efekcie potrącony egzaminator nie miał czasu na reakcję. Ale nie jest to jedyny tego typu głośny wypadek z ostatnich lat. Zdarzały się również sytuacje, w których do zdarzenia dochodziło nie podczas egzaminu, lecz jazdy szkoleniowej.

• Sąd I instancji skazał zarówno kursantkę, jak i instruktora. Kursantkę za nieumyślne naruszenie zasad bezpieczeństwa poprzez niezachowanie należytej ostrożności oraz niedostosowanie prędkości do panujących warunków. Z kolei instruktor został skazany za umyślne naruszenie zasad bezpieczeństwa z powodu użycia podczas lekcji samochodu niedostosowanego do panujących warunków, prowadzenie zajęć z udziałem 3 osób jednocześnie i nieudzielenie wystarczającego instruktażu oraz nieprawidłowe sprawowanie nadzoru.
• Sąd II instancji uniewinnił kursantkę, z kolei w odniesieniu do instruktora uchylono zakaz prowadzenia pojazdów oraz uznano, że naruszenie było nieumyślne.
• W sprawie zostały skierowane kasacje do Sądu Najwyższego. Sądowi II instancji zarzucono m.in. że uniewinniając kursantkę, całą winę przerzucił na instruktora. Sąd Najwyższy uznał obie kasacje za niezasadne.

Od kogo poszkodowany może ubiegać się o odszkodowanie?

Załóżmy, że podczas lekcji nauki jazdy doszło do wypadku – kursantka uderzyła w prawidłowo jadący samochód marki BMW, w wyniku czego pasażerka tego pojazdu doznała poważnych obrażeń ciała. Od kogo w takiej sytuacji poszkodowana pasażerka może domagać się odszkodowania?

Jak już wcześniej wykazano, odpowiedzialność za spowodowanie wypadku może ponieść zarówno kursant, instruktor, jak i obie te osoby jednocześnie i niezależnie od siebie. Wszystko zależy od konkretnych okoliczności danej sprawy.

Niezależnie jednak od tego poszkodowana może domagać się odszkodowania i innych należnych świadczeń z OC samochodu szkoleniowego. Należy bowiem podkreślić, że ubezpieczyciel odpowiada za szkody wyrządzone pojazdem niezależnie od tego, kto faktycznie nim kierował.

W uproszczeniu można stwierdzić, że ubezpieczenie OC przypisane jest do konkretnego pojazdu, a nie do osoby. Nie ma więc w powyższej sytuacji znaczenia, czy samochodem kierował właściciel, czy inna osoba, nawet jeśli nie posiadała uprawnień.

Poszkodowana może skierować swoje roszczenia do zakładu ubezpieczeń, w którym właściciel samochodu szkoleniowego wykupił ubezpieczenie OC. W zależności od okoliczności ubezpieczyciel będzie mógł zwrócić się z regresem do sprawcy zdarzenia, jednak ta kwestia nie ma znaczenia dla dochodzenia odszkodowania przez poszkodowaną.

Przeczytaj też: Uraz psychiczny po wypadku samochodowym – co należy się osobie poszkodowanej?

FAQ – najczęściej zadawane pytania o wypadek podczas nauki jazdy