Odszkodowanie a VAT – kiedy należy się kwota brutto, a kiedy netto?
Opodatkowanie odszkodowań z tytułu ubezpieczeń komunikacyjnych OC i AC to kwestia, która interesuje zarówno kierowców będących płatnikami podatku VAT, jak i osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej. W tym artykule przyjrzymy się bliżej zasadom naliczania podatku od towarów i usług od odszkodowania. Sprawdź, kiedy i na jakich zasadach kwota od ubezpieczyciela może zostać obniżona o wysokość VAT, a kiedy otrzymasz pełną rekompensatę za szkodę.
- Odszkodowanie zostanie wypłacone wraz z podatkiem VAT, jeśli poszkodowany nie ma możliwości jego odliczenia w rozliczeniach z fiskusem.
- Konsumentom i przedsiębiorcom, którzy nie są płatnikami podatku VAT, przysługuje odszkodowanie z ubezpieczenia komunikacyjnego w pełnej kwocie brutto.
- Jeśli poszkodowany jest płatnikiem VAT, otrzyma od ubezpieczyciela odszkodowanie w wysokości netto, czyli obniżone o podatek VAT.
- Wysokość obniżenia odszkodowania zależy od kwoty podatku VAT, jakiej kierowca nie może odliczyć przy rozliczeniu z fiskusem.
- W zależności do tego, w jakich celach używa samochodu, przedsiębiorca może dokonać odliczenia podatku VAT po szkodzie w wysokości 50% lub 100%.
- W przypadku samochodów w leasingu ubezpieczyciele stosują różne praktyki w zakresie pomniejszania odszkodowań o wysokość podatku VAT.
Czy przy odszkodowaniu może zostać naliczony podatek VAT?
Co do zasady nie, ponieważ odszkodowania z ubezpieczenia OC, a także dobrowolnej polisy autocasco, nie są objęte podatkiem VAT. Zgodnie z ustawą o podatku od towarów i usług (art. 5 ust. 1), VAT-em objęte są:
- odpłatna dostawa towarów,
- odpłatne świadczenie usług,
- eksport towarów,
- import towarów,
- wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów,
- wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów.
Opodatkowanie odszkodowania już na tym etapie może budzić wątpliwości, bo właściwie do jakiej kategorii można by je zaliczyć? Wypłata odszkodowania ze względu na swoją istotę nie jest wszak typową transakcją. Nie dochodzi w niej do zapłaty za towar czy usługę, lecz do rekompensaty za poniesioną szkodę lub utracone korzyści, o czym mówi art. 361 Kodeksu cywilnego.
W związku z tym, można śmiało założyć, że regułą jest, iż odszkodowanie w ramach ubezpieczeń komunikacyjnych nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT. Od każdej reguły są jednak wyjątki i nie inaczej jest również w tym przypadku.
Kiedy odszkodowanie może zostać opodatkowane VAT?
Chodzi o to, że odszkodowanie ma pełnić przede wszystkim funkcję kompensacyjną. Jego istotą jest wyrównanie strat poniesionych przez poszkodowanego, a nie przyczynienie się do jego wzbogacenia. Tymczasem w przypadku wypłaty odszkodowania w pełnej kwocie (z VAT) może dojść do sytuacji, w której poszkodowany zyska na otrzymanej w ramach ubezpieczenia rekompensacie, ponieważ będzie mógł odliczyć VAT przy rozliczeniu z urzędem skarbowym.
Kierowca A został poszkodowany w kolizji drogowej spowodowanej przez kierowcę B. Koszt naprawy jego samochodu został wyceniony na 2460 zł brutto (kwota netto: 2000 zł, wysokość podatku VAT: 460 zł) i takie też odszkodowanie otrzymał poszkodowany z OC sprawcy. Ponieważ kierowca A jest płatnikiem podatku VAT, po wystawieniu faktury przez warsztat naprawczy odliczył wysokość VAT-u przy rozliczeniu z urzędem skarbowym. Dzięki temu zapłacił niższy podatek, przez co wzbogacił się o kwotę VAT z faktury.
Właśnie aby uniknąć takich sytuacji, jak przedstawiona powyżej, w pewnych okolicznościach odszkodowanie z ubezpieczenia komunikacyjnego może zostać obniżone o wysokość podatku VAT. Dzięki temu wysokość rekompensaty zostanie dopasowana do rozmiarów szkody doznanej przez poszkodowanego, nie przyczyniając się do powiększenia jego majątku. Z dalszej części artykułu dowiesz się, komu i kiedy będzie przysługiwać rekompensata w wartości brutto, a kiedy netto.
Odszkodowanie z podatkiem VAT – kiedy kierowcy należy się kwota brutto?
Pełna kwota odszkodowania z ubezpieczenia komunikacyjnego w wartości brutto (z VAT) będzie się należeć poszkodowanemu, który nie jest płatnikiem VAT. Czyli gdy:
- jest osobą fizyczną (konsumentem),
- korzysta z samochodu w celach prywatnych,
- jest przedsiębiorcą, ale nie płaci VAT-u.
Innymi słowy, odszkodowanie w wysokości brutto będzie Ci się należeć zawsze, jeśli nie prowadzisz działalności gospodarczej i korzystasz z samochodu na własny prywatny użytek. W przypadku, gdy jesteś przedsiębiorcą, wypłata rekompensaty w wysokości brutto będzie uzależniona od Twojego statusu płatnika VAT.
A co jeśli pomimo posiadania prawa do otrzymania odszkodowania w wartości brutto, ubezpieczyciel i tak obniży Twoją rekompensatę o wysokość podatku VAT? Takie działanie towarzystwa ubezpieczeniowego oznaczałoby, że poszkodowany musiałby z własnej kieszeni pokryć część kosztów naprawy wyrządzonej mu szkody, jest więc nielegalne. Osobie fizycznej, która nie ma możliwości odliczenia podatku VAT, zawsze przysługuje odszkodowanie w wartości brutto – w razie innej decyzji ubezpieczyciela, należy się odwołać.
Problemów z wysokością należnego odszkodowania z ubezpieczenia komunikacyjnego można uniknąć, wybierając bezgotówkową metodę likwidacji szkody. Jako poszkodowany możesz zdecydować, czy chcesz otrzymać rekompensatę w formie pieniężnej na podstawie kosztorysu naprawy samochodu (metoda gotówkowa), czy wolisz metodę serwisową, w której ubezpieczyciel rozliczy się bezpośrednio z warsztatem.
Odszkodowanie bez VAT – kiedy kierowcy należy się kwota netto?
Kwota netto będzie się należeć kierowcom, którzy są płatnikami VAT. Dotyczy to poszkodowanych, którzy jednocześnie:
- są przedsiębiorcami,
- są płatnikami VAT,
- używają samochodu w celach służbowych.
Wszystkie powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Jest to o tyle ważne, że tylko w takim przypadku poszkodowany kierowca będzie miał możliwość odliczenia wysokości VAT-u od podatku, co w razie wypłaty odszkodowania w wartości brutto oznaczałoby przysporzenie jego majątku. Brak możliwości odliczenia VAT-u sprawi, że trzeba będzie zapłacić pełną kwotę fakturową za naprawę, więc odszkodowanie w wartości netto nie pokryje wszystkich kosztów poniesionych przez kierowcę.
Norbert jest przedsiębiorcą, który korzysta z możliwości odliczenia VAT od podatku. W wyniku wypadku jego służbowe auto zostało uszkodzone, a rzeczoznawca zatrudniony przez ubezpieczyciela wycenił koszt likwidacji szkód na 4305 zł z VAT. Ponieważ Norbert jest płatnikiem VAT, towarzystwo ubezpieczeniowe poinformowało go o wypłacie odszkodowania w wartości netto, czyli w kwocie 3500 zł. Wysokość VAT wskazaną na fakturze wystawionej przez warsztat samochodowy (805 zł) Norbert mógł odliczyć od podatku przy rozliczeniu z urzędem skarbowym.
Odszkodowanie a wysokość podatku VAT podlegająca odliczeniu
Wspomnieć trzeba jeszcze o tym, że poszkodowany, nawet będąc płatnikiem VAT, nie zawsze będzie miał z tego tytułu możliwość odliczenia pełnej kwoty podatku z faktury VAT za wykonane usługi naprawcze lub zakup niezbędnych części do samochodu po szkodzie. Wysokość podatku podlegająca odliczeniu zależy od sposobu, w jaki jest wykorzystywany pojazd, i może wynosić:
- 50%, jeśli samochód jest wykorzystywany zarówno do celów służbowych, jak i prywatnych,
- 100%, jeśli samochód jest wykorzystywany wyłącznie do celów służbowych.
Przedsiębiorca będący płatnikiem VAT, który używa samochodu zarówno w celach prywatnych, jak i w działalności zawodowej, co daje mu prawo do odliczenia 50% VAT-u, powinien otrzymać odszkodowanie z tytułu ubezpieczenia komunikacyjnego w kwocie netto powiększonej o 50% wysokości podatku VAT, która nie podlega odliczeniu.
Co z VAT-em po szkodzie w samochodzie w leasingu?
W przypadku, gdy uszkodzony zostaje pojazd będący przedmiotem umowy leasingu samochodu, kwestia VAT-u w odszkodowaniu nieco się komplikuje, a rekompensata może być wypłacona zarówno w kwocie netto, jak i brutto.
- Odszkodowanie wypłacone w kwocie brutto – ubezpieczyciel uznaje za poszkodowanego leasingobiorcę (użytkownika pojazdu) i przyznaje mu rekompensatę w pełni pokrywającą się z kosztami naprawy samochodu.
- Odszkodowanie wypłacone w kwocie netto – ubezpieczyciel uznaje za poszkodowanego leasingodawcę (właściciela pojazdu) i przyznaje mu rekompensatę obniżoną o wartość podatku VAT.
Oczywiście pierwsza opcja jest korzystniejsza dla konsumenta posiadającego samochód w leasingu. Ponieważ w drugim przypadku przedsiębiorca udzielający leasingu musi dopłacić za naprawę pojazdu, to w praktyce najczęściej w umowie przerzuca te koszty na użytkownika, który ponosi je z własnej kieszeni, mimo że jego sytuacja podatkowa nie pozwala mu na obniżenie podatku o wysokość pomniejszenia odszkodowania z tytułu VAT-u.
Stanowiska firm ubezpieczeniowych w rzeczonej sprawie bywają różne, podobnie zresztą jak orzecznictwo sądów. Warto zapoznać się z polityką firmy ubezpieczeniowej w tym zakresie przed zakupem polisy – będzie to najskuteczniejszy sposób na uniknięcie dodatkowych kosztów. Leasingobiorcy, którzy zdecydują się na wejście na drogę sądową, mogą z kolei powoływać się choćby na korzystną dla nich uchwałę Sądu Najwyższego z 11 września 2020 roku.
Odszkodowanie z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego, przysługujące leasingobiorcy w związku z poniesieniem wydatków na naprawę uszkodzonego pojazdu będącego przedmiotem leasingu, obejmuje kwotę podatku od towarów i usług w zakresie, w jakim nie może on obniżyć podatku od niego należnego o kwotę podatku zapłaconego.
Co zrobić, żeby dostać wyższe odszkodowanie, jeśli ubezpieczyciel błędnie naliczył VAT?
Jeśli otrzymałeś od ubezpieczyciela decyzję o wypłacie odszkodowania pomniejszonego o kwotę podatku VAT-u i uważasz, że to błąd, powinieneś się odwołać. Takie sytuacje się zdarzają i mogą być związane np. z nieprawidłową oceną statusu podatkowego poszkodowanego przedsiębiorcy przez towarzystwo ubezpieczeniowe. Pamiętaj jednak, że decyzja ubezpieczyciela nie jest ostateczna.
Składając odwołanie od decyzji ubezpieczyciela, musisz w nim uwzględnić:
- dane osoby pokrzywdzonej,
- dane adresowe,
- informacje dotyczące polisy,
- numer decyzji ubezpieczeniowej,
- uzasadnienie odwołania.
Warto załączyć także dokumenty poświadczające ceny części i koszt naprawy, ale najważniejsze jest oczywiście właściwe uzasadnienie odwołania. Na przykład dowodzące, że przedsiębiorca ma prawo do odliczenia jedynie 50% VAT-u, więc przyznane mu odszkodowanie w wartości netto jest zbyt niskie. Jeśli natomiast reklamacja nie przyniesie skutku, możesz skorzystać z pomocy Rzecznika Finansowego, a ostatecznie wejść na drogę sądową.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o podatek VAT od odszkodowania z ubezpieczenia komunikacyjnego
Tak. Odszkodowanie zostanie pomniejszone o wysokość podatku VAT i wypłacone w wartości netto poszkodowanemu, który jest przedsiębiorcą i płatnikiem VAT, a z samochodu korzysta w celach służbowych. Będzie tak, ponieważ taki poszkodowany może odliczyć wysokość VAT od podatku, co w przypadku wypłaty pełnego odszkodowania brutto przyczyniłoby się do jego wzbogacenia.
W takiej sytuacji powinieneś otrzymać pełne należne Ci odszkodowanie w wartości brutto. Pomniejszenie go o wysokość podatku VAT będzie błędem ze strony ubezpieczyciela, dlatego w takiej sytuacji powinieneś odwołać się od decyzji o odszkodowaniu i żądać wypłaty wyższej rekompensaty. Jeśli to nie pomoże, warto zwrócić się o pomoc do Rzecznika Finansowego lub skierować sprawę do sądu.
To zależy od tego, w jaki sposób korzysta z samochodu. Jeśli służy on wyłącznie do celów zawodowych i nie jest wykorzystywany przez przedsiębiorcę w życiu prywatnym, przysługuje mu 100% odliczenia kwoty VAT z faktury. Jeśli jednak auto jest wykorzystywane także prywatnie, możliwość odliczenia dotyczy już tylko 50% VAT-u fakturowego.
- Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20040540535/U/D20040535Lj.pdf
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19640160093/U/D19640093Lj.pdf
- Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2020 r. (sygn. akt III CZP 90/19): https://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/orzeczenia3/iii%20czp%2090-19.pdf
Najtańsze ubezpieczenie na Mubi
w październiku to 128 zł*
Ile może kosztować Twoje?
Oblicz OC/AC*Kalkulacja wykonana w dniu 5.10.2026
roku dla 39-letniego FSM 126p o pojemności silnika 652 cm3, z przebiegiem 141000 km, z przebiegiem deklarowanym do 5000 km, ubezpieczonego w Zielonej Górze przez 47-letniego mężczyznę. Indywidualna wycena dla Ciebie może się różnić.
Ekspert i doradca w dziedzinie ubezpieczeń oraz autor ponad 100 poradników dotyczących polis komunikacyjnych i turystycznych. W swoich tekstach zwraca uwagę na trudne zagadnienia ubezpieczeniowe, aby przedstawiając je w zrozumiały sposób, ustrzec klienta przed niepotrzebnymi wydatkami i ułatwić mu dopasowanie rodzaju ochrony do indywidualnych potrzeb.
Informacje zawarte w treści są aktualne na dzień publikacji
Dołącz do dyskusji